Kurtuluşun İlk Adımı: 107 Yıl Önce Samsun’da Atıldı
Türkiye Cumhuriyeti’nin doğuşuna zemin hazırlayan, küllerinden doğan bir milletin bağımsızlık ateşini yakan o kutlu günün üzerinden tam 107 yıl geçti. Büyük Önder Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün 19 Mayıs 1919’da düşman kuşatması altındaki yurdu kurtarmak adına Samsun’a ayak basması, sadece bir askeri strateji değil, bir ulusun makus talihini yendiği dönüm noktasıdır.
Peki, Mondros’un karanlığından Cumhuriyet’in aydınlığına uzanan bu süreçte neler yaşandı? Anadolu halkı bu mücadeleye nasıl ikna oldu? İşte adım adım kurtuluşun hikayesi…
Mondros Mütarekesi ve Kuşatılan Anadolu
30 Ekim 1918’de imzalanan Mondros Mütarekesi, Osmanlı Devleti için adeta bir yıkım belgesiydi. Anlaşmanın hemen ardından İtilaf Devletleri haksız işgallerine başladı:
-
Yunanlılar: İzmir’i işgal etti.
-
Fransızlar: Adana ve çevresine girdi.
-
İtalyanlar: Antalya ve Konya’yı abluka altına aldı.
-
İngilizler: Urfa, Maraş, Antep, Merzifon ve Samsun’a asker çıkardı. İngiliz Donanması, 13 Kasım 1918’de İstanbul önlerine demirledi.
Yıllarını cephelerde geçirmiş ve Yıldırım Orduları Grup Komutanlığından İstanbul’a yeni dönmüş olan Mustafa Kemal, boğazdaki düşman gemilerini gördüğünde o tarihi sözü söylemişti: “Geldikleri gibi giderler.”
Karadeniz’de Tezgâhlanan Oyun
Samsun ve çevresindeki Rumlar, İngilizlerin de desteğini alarak çete baskınlarıyla bölgede kargaşa çıkarıyordu. Amaçları, Mondros’un meşhur 7. maddesini (İtilaf devletlerinin güvenliklerini tehdit eden bir durum karşısında stratejik noktaları işgal etme hakkı) bahane ederek bölgeyi tamamen işgale açmaktı.
Umudu Taşıyan Gemi: Bandırma Vapuru
Türk halkının can ve mal güvenliğini korumak için teşkilatlanmaya başlaması, İngiliz yönetimini rahatsız etti. İstanbul Hükümeti’ne verilen nota neticesinde, bölgedeki gerilimi yatıştırması için 9. Ordu Müfettişi sırayla Mustafa Kemal seçildi. Bu görev, aslında ona Anadolu’nun neredeyse yarısında sivil ve askeri yetki veriyordu.
Mustafa Kemal, İzmir’in işgal edilmesinden hemen bir gün sonra, 16 Mayıs 1919’da Bandırma Vapuru ile İstanbul’dan ayrıldı.
Tarihi Not: Neden Tütün İskelesi? Mustafa Kemal ve silah arkadaşları, 19 Mayıs’ta Samsun’daki Reji İskelesi’ne ayak bastı. Birinci Dünya Savaşı’nda Ruslar kentin tüm iskelelerini bombalamış, geriye sadece Fransız sigara fabrikasına ait Reji (Tekel) İskelesi sağlam kalmıştı. Bu yüzden burası halk arasında “Tütün İskelesi” olarak da bilinir.
Kurtuluş Meşalesinin Anadolu’ya Yayılışı
Samsun’daki varlığı İngilizleri tedirgin edince, Mustafa Kemal Paşa burada yalnızca 6 gün kaldı ve 25 Mayıs’ta Havza’ya geçti.
1. Havza Mitingi ve İlk Sivil Veda
Havza, Milli Mücadele’nin örgütlenme aşamasında kritik bir virajdı. Mustafa Kemal’in talimatıyla burada ilk miting düzenlendi ve İzmir’in işgali lanetlendi. Havza’daki bu milli uyanış İngilizleri korkuttu ve yapılan baskılar sonucu Mustafa Kemal görevinden alındı. O ise pes etmek yerine Havzalılara bir sivil olarak veda edip yoluna devam etti.
2. Amasya, Erzurum ve Sivas Hattı
Samsun’da yakılan o ilk kıvılcım; Amasya Genelgesi, Erzurum ve Sivas Kongreleri ile tüm Anadolu’yu saran bir bağımsızlık ateşine dönüştü. Bu azimli yürüyüşün sonunda, 29 Ekim 1923’te Türkiye Cumhuriyeti kuruldu.
Uzman Gözüyle: Neden “Kurtaran Şehir” Samsun?
Milli Mücadele dönemini değerlendiren Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) Öğretim Üyesi Prof. Dr. Kaya Tuncer Çağlayan, bu sürecin Türk milletinin sadece toprağını değil, milli ve manevi değerlerini koruma mücadelesi olduğunu vurguluyor.
Prof. Dr. Çağlayan, Samsun’un stratejik ve psikolojik önemini şu sözlerle özetliyor:
“İstanbul’da kararlaştırılan Anadolu merkezli Milli Mücadele fikrinin gerçekleşip gerçekleştirilemeyeceği konusunda belirsizlik vardı. Türk halkı 7-8 yıllık savaşlardan çok yorgundu. Halkın yeni bir mücadele için enerjisi ve cesareti var mıydı? Bunun ilk ölçüldüğü yer Samsun olmuştur. Samsun, Mustafa Kemal Paşa’yı milli bir mücadelenin yapılabileceğine ikna etti. ‘Kurtaran şehir’ ifadesi, bu açıdan Samsun’un hak ettiği bir ifadedir.”
107 yıl önce bugün atılan o ilk adım, bugün hala bağımsızlığımızın ve geleceğimizin en büyük güvencesidir. Başta Gazi Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere, tüm istiklal kahramanlarımızı saygı ve minnetle anıyoruz. 19 Mayıs Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı kutlu olsun!
