Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan Srebrenitsa Mesajı: “Asla Unutmayacağız!”

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Avrupa’nın göbeğinde yaşanan ve insanlık tarihine kara bir leke olarak geçen Srebrenitsa Soykırımı’nın 31. yılı dolayısıyla anlamlı bir anma mesajı yayımladı. Sosyal medya hesabı üzerinden Boşnak halkının acısını paylaşan Erdoğan, katliamın unutulmayacağını ve unutturulmayacağını vurguladı.

Erdoğan, mesajında şu ifadeleri kullandı:

“Tarihin gördüğü en vahşi soykırımlardan biri olan Srebrenitsa’nın 31’inci yılında, katledilen tüm Boşnak kardeşlerimizi rahmetle ve hüzünle yâd ediyorum. Şehitlerimizin aziz hatıralarını saygıyla anıyor, ailelerine ve yakınlarına sabır niyaz ediyorum. Srebrenitsa’yı asla unutmayacağız.”

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın bu açıklaması, hafızalardaki tazeliğini koruyan Srebrenitsa Soykırımı’nı ve Bosna Savaşı sırasında yaşanan insanlık dramını yeniden dünya gündemine taşıdı. Peki, 11 Temmuz 1995’te ve sonrasındaki günlerde Srebrenitsa’da tam olarak ne yaşandı?

Srebrenitsa Soykırımı Nedir? Tarihin En Karanlık Sayfası

Srebrenitsa Soykırımı, 1992-1995 yılları arasında yaşanan Bosna Savaşı sırasında, Sırp Cumhuriyeti Ordusu (VRS) tarafından Bosna-Hersek’in Srebrenitsa kentinde en az 8.372 Boşnak sivilin sistematik olarak katledilmesi olayıdır. Bu katliam, İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra Avrupa’da gerçekleşen toplu katliamların en büyüğü ve hukuki olarak kanıtlanmış ilk soykırımdır.

Güvenli Bölge İllüzyonu ve BM’nin Rolü

Savaşın şiddetlenmesiyle birlikte Birleşmiş Milletler (BM), 1993 yılında Srebrenitsa’yı Boşnaklar için “Güvenli Bölge” ilan etmişti. Silahlardan arındırılan kenti korumakla görevli olan güç ise Hollandalı barış gücü askerleriydi (Dutchbat).

Sırp güçlerinin kenti kuşatması üzerine binlerce Boşnak sivil, sığınabilecekleri en güvenli yer olarak gördükleri BM üssüne akın etti. Ancak bu güvenli bölge ilanı, trajik bir tuzağa dönüştü.

11 Temmuz 1995: İhanet ve Katliamın Başlaması

Sırp Kasabı olarak bilinen General Ratko Mladiç komutasındaki Sırp birlikleri, Srebrenitsa’ya yönelik saldırılarını artırdı. Hollandalı askerlerin komutanı Thom Karremans, kendisine sığınan binlerce sivili ve şehri korumak yerine, Sırp güçlerinin baskısıyla BM üssünü tahliye etti ve sivilleri Sırplara teslim etti.

• Ayırma Noktaları: Sırp askerleri erkekleri, kadınlardan ve çocuklardan zorla ayırdı.

• Ölüm Yürüyüşü: Yaşları 12 ile 77 arasında değişen binlerce Boşnak erkek, ormanlık alanlar üzerinden güvenli bölge olan Tuzla’ya ulaşmak için “Ölüm Yürüyüşü”ne (Mars Mira) çıktı. Ancak pusulara düşürülerek katledildiler.

• Toplu Mezarlar: Günlerce süren katliamlarda öldürülen siviller, izleri gizlenmek amacıyla iş makineleriyle toplu mezarlara gömüldü. Hatta cesetlerin kimlik tespiti yapılamasın diye farklı toplu mezarlara parçalanarak taşındığı sonradan anlaşıldı.

Uluslararası Mahkemelerin Soykırım Kararı

Srebrenitsa’da yaşananlar, uluslararası hukuk tarafından tescillenmiş bir soykırımdır.

• Lahey Uluslararası Adalet Divanı, 2007 yılında Srebrenitsa’da yaşananları resmen “Soykırım” olarak nitelendirdi.

• Katliamın baş sorumluları olan Sırp lider Radovan Karaciç ve Sırp general Ratko Mladiç, Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICTY) tarafından soykırım, insanlığa karşı suçlar ve savaş kanunlarını ihlal etmekten ömür boyu hapis cezasına çarptırıldı.

Bitmeyen Acı: Mavi Kelebeklerin İzinde

Bugün hala Srebrenitsa Soykırımı’nın izleri silinmiş değil. Her yıl 11 Temmuz’da, yeni bulunan ve DNA testleriyle kimlikleri tespit edilen şehitlerin cenazeleri Potoçari Anıt Mezarlığı‘nda toprağa veriliyor.

Toplu mezarların bulunmasında ise Mavi Kelebekler sembolik bir öneme sahip. Toplu mezarların üzerine ekilen gömülerin toprağın yapısını değiştirmesiyle bölgede sadece “yaban bitkileri” açmış ve bu bitkilerle beslenen mavi kelebek popülasyonu artmıştır. Araştırmacılar, mavi kelebekleri takip ederek onlarca toplu mezara ulaşmıştır.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın da vurguladığı gibi, insanlık tarihinin bu en ağır dramlarından biri olan Srebrenitsa, adaletin tam anlamıyla tecelli etmesi ve benzer acıların bir daha yaşanmaması adına asla unutulmayacak.