Kolombiya’dan Uluslararası Adalet Divanı’nda Sürpriz Adım: İsrail Davasından Çekildi
Uluslararası Adalet Divanı (UAD), küresel diplomaside geniş yankı uyandıran bir gelişmeyi duyurdu. Kolombiya, 1948 tarihli Soykırımın Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi kapsamında Güney Afrika’nın İsrail aleyhine açtığı davadaki müdahillik bildirimini resmi olarak geri çekti.
Lahey’deki Mahkeme tarafından yapılan yazılı açıklamada, Kolombiya hükümetinin davaya müdahil olmaktan vazgeçtiğine dair kararı 18 Eylül itibarıyla Divan’a ilettiği kaydedildi.
UAD Statüsü’nün 63. Maddesi Ne Anlama Geliyor?
Kolombiya, ilk olarak 5 Nisan 2024 tarihinde UAD Statüsü’nün 63. maddesi uyarınca davaya taraf olma talebinde bulunmuştu.
Hukuki Çerçeve: UAD Statüsü’nün 63. maddesi, davada konusu geçen uluslararası bir sözleşmeye taraf olan tüm devletlere sürece müdahil olma hakkı tanır. Ancak bu hakkı kullanan devletler için Divan’ın sözleşme hükümlerine dair yapacağı nihai hukuki yorumlar tamamen bağlayıcı nitelik taşır.
Kolombiya’nın geri çekilme kararının arkasındaki diplomatik gerekçelere dair henüz Bogotá yönetiminden detaylı bir açıklama gelmezken, bu hamle davanın seyrini takip eden uluslararası hukuk çevrelerinde geniş ilgi topladı.
+-------------------------------------------------------------------+
| UAD İSRAİL SOYKIRIM DAVASI ZAMAN ÇİZELGESİ |
+-------------------------------------------------------------------+
| 29 Aralık 2023 : Güney Afrika, İsrail aleyhine dava açtı. |
| 26 Ocak 2024 : UAD, ilk ihtiyati tedbir kararını açıkladı. |
| 5 Nisan 2024 : Kolombiya müdahillik bildirimini sundu. |
| 7 Ağustos 2024 : Türkiye resmi olarak davaya müdahil oldu. |
| 18 Eylül : Kolombiya müdahillik bildirimini geri çekti. |
+-------------------------------------------------------------------+
Davada Müdahil Ülke Sayısı 21’e Geriledi
Kolombiya’nın imzasını çekmesiyle birlikte, Güney Afrika’nın açtığı davada müdahillik bildiriminde bulunan ülke sayısı 21 olarak güncellendi.
Aralarında Türkiye’nin de bulunduğu davaya müdahil olan ve hukuki süreci takip eden öne çıkan ülkeler şunlardır:
-
Türkiye (7 Ağustos 2024)
-
İspanya, İrlanda, Belçika, Brezilya, Meksika, Filistin
-
Hollanda ve İzlanda (11 Mart 2026)
-
ABD, Macaristan, Namibya, Fiji (12 Mart 2026)
Davaya taraf olan ülkelerin büyük çoğunluğu başvurularını 63. maddeye dayandırırken, Filistin ve Belize ise taleplerini UAD Statüsü’nün hem 62. hem de 63. maddelerini kapsayacak şekilde çift yönlü gerçekleştirdi.
Güney Afrika’nın İsrail Aleyhine Açtığı Dava Süreci
Güney Afrika Cumhuriyeti, 29 Aralık 2023’te Gazze’deki insani krizin boyutlarını gerekçe göstererek İsrail’in Soykırım Sözleşmesi’ni ihlal ettiği iddiasıyla Lahey’deki mahkemeye başvurmuştu.
Sürecin aciliyeti nedeniyle Divan; 26 Ocak, 28 Mart ve 24 Mayıs 2024 tarihlerinde üç ayrı ihtiyati tedbir kararı yayınladı. Kararlarda öne çıkan ana hususlar şunlardı:
-
Fiillerin Engellenmesi: İsrail’in Soykırım Sözleşmesi’nin 2. maddesinde tanımlanan eylemlerin işlenmesini önlemek adına acil adımlar atması,
-
Askeri Operasyonların Durdurulması: Özellikle Refah bölgesinde soykırım riski oluşturabilecek askeri operasyonların derhal sonlandırılması,
-
Raporlama: Alınan insani ve askeri tedbirlerin belirli periyotlarla Divan’a düzenli olarak raporlanması.
Kolombiya’nın çekilme kararına rağmen UAD nezdindeki yargılama ve delil inceleme süreçleri uluslararası kamuoyunun takibinde devam ediyor.
