ABD’deki kutup girdabı ve dondurucu kış hava dalgası, Arktik’teki sıcaklık artışı ve azalan deniz buzu ile bağlantılı. Uzmanlar, küresel hava akımlarının Türkiye’de de etkili olabileceğini belirtiyor.
Meteorologlar, önümüzdeki günlerde ABD’nin büyük bölümünü etkisi altına alacak dondurucu soğuk hava dalgasının, uzamış kutup girdabı, havadaki nem ve azalan deniz buzu gibi faktörlerden kaynaklandığını belirtiyor.
(“Sıcak Arktik suları ve soğuk kıtasal kara, korkulan kutup girdabını bu hafta içinde ABD’nin büyük bölümüne yıkıcı bir kış havası dalgası gönderecek şekilde uzatmak için birleşiyor.” – Seth Borenstein & AP)
ABD’de milyonlarca kişi eksi derecelerle, kar ve buzla mücadele edecek. Meteorolog Ryan Maue, “Bence insanlar bunun ne kadar kötü olacağını hafife alıyor” diyerek uyarıyor.
Olayın sebebi
- Kutup girdabı normalde Kanada ve Alaska’da hapsolur, ama bu kez Arktik’teki sıcaklık artışı ve düşük deniz buzu, soğuk havanın ABD’nin doğusuna kadar sarkmasına yol açıyor.
- Kaliforniya açıkları ve Meksika Körfezi’nden gelen nemle birleşerek yoğun kar ve buzlanma oluşturuyor.
- Sibirya’daki yoğun kar, atmosfer desenlerini etkileyerek bu olayı tetikliyor.
Etkilenen bölgeler
- ABD’nin doğusunun yaklaşık üçte ikisi, New Mexico’dan New England’a kadar.
- 230 milyon kişi eksi 7°C veya daha soğuk hava ile karşılaşacak.
- 150 milyon kişi kar ve buzdan etkilenecek.
Tahmini sıcaklıklar ve etkiler
- Kuzey ve Orta Batı’da sıcaklıklar -32°C ila -34°C arasında.
- Orta ve Güney bölgelerde donan yağmur ve buzlanma ihtimali yüksek.
- Büyük göllerden Erie ve Ontario donabilir.
- Elektrik kesintileri ve ağaç hasarı riski var.
İklim değişikliği bağlantısı
- Arktik’in ısınması ve deniz buzunun azalması, kutup girdabının uzamasına ve ABD’de ekstrem soğuklara yol açıyor.
- MIT araştırmacısı Judah Cohen, deniz buzu azalmasının küresel hava desenlerini değiştirdiğini belirtiyor.
Arktik Nedir ve Neden Bu Kadar Kritik?
Arktik, Kuzey Kutbu çevresini kapsayan; Arktik Okyanusu, Grönland, Kanada’nın kuzeyi, Alaska, Sibirya ve İskandinavya’nın bir bölümünü içine alan geniş bir coğrafyadır. Yılın büyük bölümünde deniz buzu ve kar örtüsüyle kaplı olan bu bölge, Kuzey Yarımküre’nin iklim dengesinde kilit rol oynar.
Bilim insanlarına göre Arktik, dünya ortalamasından yaklaşık 3–4 kat daha hızlı ısınıyor. Bu olgu “Arktik Amplifikasyonu” olarak adlandırılıyor. Deniz buzunun erimesiyle birlikte, açıkta kalan koyu renkli deniz yüzeyi daha fazla güneş ışığı emiyor ve bölge daha da ısınıyor. Bu bir geri besleme döngüsü yaratıyor.
Arktik Isınırsa Ne Olur?
Arktik’teki ısınma sadece kutup ayılarını ya da buzulları etkilemez; orta enlemlerdeki hava olaylarını doğrudan şekillendirir:
- Jet stream zayıflar ve dalgalanır
- Kutup girdabı daha kolay bozulur ve güneye sarkar
- ABD, Avrupa ve Asya’da aşırı soğuklar, ani sıcaklık düşüşleri ve sert kışlar görülür
Bu nedenle bugün ABD’yi ve Doğu Avrupa’yı etkileyen dondurucu soğuklar, ilk bakışta çelişkili görünse de, ısınan Arktik’in dolaylı bir sonucudur.
Arktik – Kutup Girdabı İlişkisi
Kutup girdabı, normal koşullarda soğuk havayı Arktik çevresinde tutan güçlü bir atmosferik sistemdir. Ancak deniz buzunun azalması ve sıcaklık farklarının değişmesiyle bu sistem:
- Uzar
- Zayıflar
- Soğuk havayı güneye “sızdırır”
MIT araştırmacısı Judah Cohen’in de vurguladığı gibi, Barents ve Kara Denizleri’ndeki düşük deniz buzu, ABD ve Avrupa’ya uzanan dalga desenlerinin oluşmasında kritik rol oynuyor.
Türkiye Açısından Arktik Neden Önemli?
Türkiye Arktik’ten binlerce kilometre uzakta olsa da, atmosfer sınır tanımaz. Arktik’te yaşanan değişimler:
- Balkanlar ve Doğu Avrupa üzerinden gelen soğuk hava dalgalarını etkiler
- Karadeniz ve Doğu Anadolu’da sert kışları tetikleyebilir
- Türkiye’de hava olaylarını daha düzensiz ve öngörülmesi zor hâle getirir
Bu nedenle Arktik, sadece uzak bir kutup bölgesi değil; Türkiye’nin iklim geleceğini de dolaylı olarak belirleyen stratejik bir iklim merkezidir.
Kutup Girdabının Etkisi ve İklim Değişikliği Bağlantısı
Kutup girdabı, normalde Kanada ve Alaska’da hapsolur. Ancak bu kez Arktik’teki sıcaklık artışı ve düşük deniz buzu, soğuk havanın ABD’nin doğusuna kadar inmesine neden oluyor.
(MIT araştırmacısı Judah Cohen:)
“Ekim 2025’te Arktik’teki düşük deniz buzu ve değişimler, ABD’ye şiddetli kış getiren türden uzamış bir kutup girdabının koşullarını hazırlıyordu.”
Düşük deniz buzu, küresel atmosferik akımların dengesini değiştiriyor ve ekstrem hava olaylarını tetikliyor. Bu durum, yalnızca ABD değil, Doğu Avrupa ve Sibirya’yı da etkiliyor.
ABD’de Beklenen Etkiler
- 230 milyon kişi eksi 7°C veya daha soğuk hava ile karşılaşacak.
- 150 milyon kişi kar ve buzdan etkilenecek; birçok kişi her ikisini birden görecek.
- Kuzey ve Orta Batı’da sıcaklıklar -32°C ila -34°C arasında.
- Donan yağmur ve buzlanma güney ovalarından Carolina’lara kadar uzanacak.
- Önümüzdeki iki hafta boyunca bazı bölgelerde üst üste hem kar hem de donan yağmur ihtimali bulunuyor.
Türkiye’ye Olası Etkiler
ABD ve Avrupa’yı etkileyen bu ekstrem soğuk, küresel jet stream ve atmosferik dalga desenleri üzerinden Türkiye’yi de etkileyebilir:
- Soğuk hava dalgalarının daha sert geçmesi: Karadeniz ve Doğu Anadolu’da ani soğuklar ve yoğun kar olasılığı artabilir.
- Kuzeyden gelen rüzgar ve kar yağışları: Orta ve Güney Anadolu’da ani sıcaklık düşüşleri görülebilir.
- Enerji ve tarım üzerindeki etkiler: Uzun süreli soğuk hava, enerji talebini artırabilir ve tarımda don riskini yükseltebilir.
- İklim değişikliği perspektifi: Arktik’in ısınması, Türkiye’de de daha değişken ve ekstrem hava koşullarının artabileceğini gösteriyor.
Öneriler
- Enerji tasarrufu ve hazırlık: Yoğun kış günlerinde elektrik ve doğalgaz tüketimini optimize etmek.
- Tarımda önlem: Don riski yüksek bölgelerde örtü altı tarım ve sulama stratejilerini gözden geçirmek.
- Ulaşım planlaması: Kar ve buzlanma için yolların önceden tuzlanması ve yerel yönetim uyarıları.
- Haber ve uyarı takibi: Meteoroloji ve resmi uyarıları düzenli takip etmek.
