Zamanda İkinci Boyut Çılgınlığı: Zaman Aslında Çok Şeritli Bir Otoban Mı?
Arkadaş grubunda bir konu açılır ve herkes “Abi o iş öyle değil yalnız…” diye söze giren o bilge kişiyi dinler ya? İşte teorik fizikçiler de tam olarak bilim dünyasının o kişisi olmaya karar verdi! Yıllardır “Zaman dediğin şey geçmişten geleceğe doğru akan tek yönlü bir otoyoldur, durduramazsın” diyorduk. Hatta Christopher Nolan kardeşimiz Interstellar ve Tenet filmlerinde beynimizi yakmak için elinden geleni yaparken bile zamanı genellikle tek bir doğru üzerinde büküp duruyordu.
Ama durun, bomba haber yeni geldi: Fizikçiler şimdi çıkmış diyor ki, “Ya zaman tek şeritli bir sokak değil de, içinde yan yolları ve kavşakları olan 2 boyutlu bir haritaysa?” Evet, doğru duydunuz. Biri evrenin simülasyon ayarlarına girip zaman aksına bir koordinat daha eklemiş olabilir!
Netflix Menüsü Gibi Bir Zaman Düşünün!
Normalde zamanı nasıl yaşıyoruz? Dün bitti, bugün yaşıyoruz, yarın pazartesi ve alarm yine çalacak… Yani tamamen tek boyutlu, kaçışı olmayan bir akış.
Peki iki boyutlu zaman ne demek?
-
Tek boyutlu zaman: İleri ve geri sarabildiğin eski kasetler.
-
İki boyutlu zaman: İstediğin bölüme tıklayabildiğin, sahneler arası geçiş yapabildiğin ve hatta arka planda başka bir hikayenin aktığı Netflix menüsü!
Eğer zamanın ikinci bir boyutu varsa, zaman sadece “ileri-geri” hareket ettiğimiz bir çizgi değil; “yukarı-aşağı” veya “sağa-sola” da sapabileceğimiz geniş bir alan haline geliyor. Yani zamanda yolculuk yaparken geçmişe gidip yanlışlıkla kendi dedenizle karşılaşma saçmalığı (Geleceğe Dönüş paradoksu) tarih olabilir. Çünkü ikinci boyut sayesinde kendi geçmişinize değil, zamanın “yan sokağındaki” alternatif bir çizgiye sapmış olursunuz!
Kara Delikler ve Kuantum Dolanıklık: Fizikçilerin “İmdat” Butonu
Peki bu fikir durduk yere nereden çıktı? Tabii ki fizikçilerin kuantum mekaniği ile genel görelilik teorisini bir türlü barıştıramamasından!
-
Kuantum Dolanıklık Krizi: İki kuantum parçacığı evrenin iki farklı ucunda olsa bile anında haberleşiyor. Einstein buna “uzaktan gizemli eylem” demiş ve sinir olmuştu. İşte bilim insanları diyor ki: “Eğer zaman iki boyutluysa, bu parçacıklar ışık hızını aşmıyor; sadece zamanın ikinci boyutundaki kestirme bir ‘solucan deliği’ sokağından birbirine göz kırpıyor!”
-
Kara Deliklerin İçi: Kara deliklerin merkezinde bildiğimiz fizik kuralları çöker ve zaman durur. Ama hesaplamalara ikinci bir zaman boyutu eklendiğinde, o çıldırtan sonsuzluklar ve matematiksel tıkanıklıklar bir anda yağ gibi kayıp çözülmeye başlıyor.
Özet ve Veda: Şimdi Alarmı İkinci Boyuta Mı Kuruyoruz?
Özetlemek gerekirse; fizikçiler “Zaman tek yönlüdür” kuralını esneterek evrenin en büyük gizemlerini çözmeye çalışıyor. İkinci bir zaman boyutu fikri, kuantum dünyasındaki tuhaflıkları ve kara deliklerin gizemini çözmek için elimizdeki en havalı “hile kodu” olabilir.
Tabii bu durum şu an için günlük hayatınızı değiştirmeyecek. Yani yarın sabah işe geç kaldığınızda patronunuza “Valla ben zamanın ikinci boyutunda dikine hareket ediyordum, o yüzden geç kaldım” derseniz muhtemelen ikna olmayacaktır. Yine de evrenin düşündüğümüzden çok daha çılgın bir yer olduğunu bilmek harika bir his!
Bir sonraki kafa beyin yakan bilimsel keşifte görüşmek üzere, zamanın tadını çıkarın (hangi boyutunda olursanız olun)!
