Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında küresel ve bölgesel güç dengelerini değiştirecek tarihi bir adım atıldı. İlk kez TRT Haber’in detaylarına ulaştığı ve üç ülkeyi “Çekirdek Taraflar” olarak tanımlayan 16 maddelik Mekke Anlaşması, onaylanmak üzere Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Başkanlığına sunuldu.
Egemenlik, toprak bütünlüğü ve uluslararası hukuka saygı ilkesi üzerine kurulan bu stratejik metin, taraflara caydırıcı ve ortak bir savunma yükümlülüğü getiriyor.
1. “Birine Yapılan Saldırı Hepsine Yapılmış Sayılacak”
Anlaşmanın en dikkat çeken ve stratejik omurgasını oluşturan 2. Maddesi, tıpkı NATO’nun 5. maddesinde olduğu gibi kolektif savunma ilkesini benimsiyor.
Buna göre:
-
Müşterek Savunma: Üç ülkeden herhangi birine yönelik dış kaynaklı bir silahlı saldırı ya da askeri saldırganlık, tüm taraflara yapılmış kabul edilecek.
-
BM Şartı 51. Madde: Birleşmiş Milletler Şartı’nın meşru müdafaa hakkı çerçevesinde, saldırıya uğrayan ülkeye askeri imkanlar ve kabiliyetler dahil olmak üzere mevcut tüm yardım imkanlarıyla derhal destek verilecek.
2. Savunma Sanayii, Teknolojik Transfer ve Lojistik Güç
Askeri ortaklığın ötesinde, anlaşma savunma sanayiinde tam entegrasyonu ve ortak üretimi hedefliyor. Tarafların uzlaştığı kritik işbirliği alanları şunlar:
-
Ortak Üretim ve Ar-Ge: İleri teknoloji gerektiren alanlarda ortak Ar-Ge ve inovasyon projeleri yürütülecek, savunma sanayiinde ortak üretim teşvik edilecek.
-
İnsan Kaynağı ve Uzmanlık: Ülkelerin topraklarında kurulacak mekanizmalarla uzman personel vasıtasıyla askeri sanayiyi destekleyecek nitelikli insan kaynağı yetiştirilecek.
-
Kapsamlı Lojistik Destek: Barışta, savaşta ve olağanüstü hallerde mühimmat, silah, yakıt ve yedek parça tedarikini kapsayan kesintisiz bir lojistik mekanizma kurulacak.
3. Kurumsal Yapı: Stratejik Komite ve Daimi Sekretarya
Mekke İttifakı’nın sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla güçlü bir kurumsal omurga inşa ediliyor:
-
Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi: Dışişleri Bakanları, Savunma Bakanları ve Genelkurmay Başkanlarından oluşacak bu komite, yılda en az iki kez dönüşümlü ev sahipliğiyle toplanacak. Liderler ise ihtiyaç halinde yılda bir kez bir araya gelecek.
-
Suudi Arabistan Ev Sahipliğinde Sekretarya: İttifakın daimi sekretaryası Suudi Arabistan’da bulunacak. 3 yıllık süreyle dönüşümlü görev yapacak Sekretaryanın ilk Genel Sekreteri Pakistan vatandaşı olacak.
-
Genişleme Şartı: İttifaka yeni üyelerin katılımı yalnızca üç “Çekirdek Tarafın” tam oydaşması (oy birliği) ile mümkün kılınacak.
4. İstihbarat Paylaşımı ve Taktik Güvenlik
Anlaşmanın 9. ve 13. maddeleri, terörle mücadele ile istihbarat koordinasyonunu güvenceye alıyor.
-
Güvenli Kanallar: Taraflar, mutabık kalınan cryptolu ve güvenli kanallar üzerinden bilgi ve istihbarat paylaşımı yapacak.
-
“Bilmesi Gereken” Prensibi: Elde edilen gizlilik dereceli bilgi ve belgeler ulusal mevzuatlara uygun olarak korunacak; üçüncü ülkeler, kurumlar veya şirketlerle kesinlikle paylaşılmayacak.
5. Süresiz Yürürlük ve 10 Yıllık Taahhüt
Anlaşmanın hukuki bağlayıcılığı ve süresi oldukça katı kurallarla belirlendi:
-
10 Yıl Ayrılamama Şartı: Onay belgelerinin teslimiyle yürürlüğe girecek anlaşma süresiz olacak. Ancak taraflar, ilk 10 yıl boyunca ittifaktan ayrılamayacak.
-
Çekilme Prosedürü: 10 yıllık sürenin ardından çekilmek isteyen tarafın en az 3 ay önceden yazılı bildirimde bulunması gerekecek.
-
Geçerli Dil: Türkçe, Arapça ve İngilizce dillerinde üç asıl nüsha olarak hazırlanan metinde, olası yorum farklılıklarında İngilizce metin esas alınacak.
Mekke Anlaşması’nın 16 Maddelik Tam Metni
Madde 1: Taraflar birbirlerinin bağımsızlığının, egemenliğinin, toprak bütünlüğünün ve uluslararası alanda tanınan hudutlarının ihlal edilemezliğinin sağlanması ve korunmasını teminen işbirliği yaparlar. Taraflardan herhangi birinin toprak bütünlüğünün, egemenliğinin ve uluslararası alanda tanınan sınırlarının tehdit edilmesi veya tehlikeye düşmesi durumunda, Taraflar bu tehdit(ler)i veya tehlike(ler)i bertaraf etmek maksadıyla gerekli tüm yöntemleri kullanırlar.
Madde 2: Taraflardan herhangi birine yönelik dış kaynaklı bir silahlı saldırı, tüm Taraflara yönelik bir saldırı olarak kabul edilir. Taraflardan birinin başka bir ülke veya ülke grubu tarafından silahlı saldırıya veya askeri saldırganlığa uğraması halinde, Taraflar saldırıya uğrayan Tarafa birbirlerine sağlayabilecekleri karşılıklı yardım imkanlarının tamamını kullanarak derhal yardım edecektir. Bu amaçla Taraflar, Birleşmiş Milletler Şartı’nın 51’inci Maddesinin tanıdığı meşru müdafaa hakkının kullanılmasını teminen, ihtiyaç duyulan yardımın objektif değerlendirmesini müteakip sağlanacak desteğin kapsam ve niteliğine karar vererek; askeri imkân ve kabiliyetler de dahil olmak üzere mevcut imkanları çerçevesinde işbirliği yaparlar.
Madde 3: Taraflar, işbu Anlaşma’nın 2’nci Maddesi gereğince savunma, savunma sanayii ve güvenlik alanlarında yakın işbirliği yapar; Silahlı Kuvvetleri arasındaki ilişkileri geliştirir ve savunma alanındaki işbirliğini güçlendirmeye yönelik mutabık kalınan faaliyetleri uygular.
Madde 4: Taraflar uluslararası güvenlik konularında düzenli olarak istişarelerde bulunurlar. Taraflar hayati çıkarlarını ve ulusal güvenliklerini korumak ve milli güvenliklerine karşı tehdit ve tehlikeleri bertaraf etmek maksadıyla ortak değerlendirmeler temelinde bireysel ve müşterek tedbirler geliştirmek üzere sürekli ve etkili bir şekilde birbirlerine yardım eder ve işbirliği yaparlar.
Madde 5: Taraflar, bölgesel ve uluslararası istikrar ve güvenliği olumsuz etkileyen terörizmin tüm çeşit ve tezahürleriyle mücadelede operasyonel seviye de dahil olmak üzere mevcut işbirliğini ve müşterek çabaları güçlendirirler.
Madde 6: Savaşta ve barışta Taraflar, savunma yeteneklerini geliştirmek maksadıyla, savunma kurumları arasında karşılıklı personel değişimi, ortak eğitim programları ve tatbikatlar ile Tarafların Silahlı Kuvvetlerinin birlikte çalışabilirliğinin artırılmasına yönelik, konuşlanma ve faaliyetleri teşvik ederler.
Madde 7: Savunma yeteneklerini güçlendirmek maksadıyla Taraflar karşılıklı mutabakat temelinde aşağıdaki alanlarda savunma sanayii kurumları arasında teknoloji paylaşımını, ortak teknoloji geliştirilmesini, ortak üretimi ve savunma sanayii kuruluşları arasındaki işbirliğini desteklerler:
a) Savunma alanında ortak üretimin teşvik edilmesi,
b) Uzmanlık gerektiren teknolojilerde ortak Ar-Ge projeleri ile savunma inovasyonunun hayata geçirilmesi,
c) Tarafların topraklarında, herhangi bir Tarafın uzmanları vasıtasıyla insan kaynağının yetiştirilmesi ve askeri sanayinin desteklenmesi,
d) Savunma sanayii ile savunma Ar-Ge ve inovasyonu alanlarında uzmanlık ve edinilen derslerin paylaşılması,
e) Tarafların karşılıklı mutabakata varacağı diğer işbirliği alanları.
Madde 8: Çekirdek Taraflar, ortak savunmaya stratejik yön vermek, Taraflar arasındaki savunma ve güvenlik işbirliğini geliştirmek ve işbu Anlaşmanın uygulanması sırasında ortaya çıkabilecek engelleri ele almak maksadıyla, Tarafların Dışişleri Bakanları, Savunma Bakanları ile Genelkurmay Başkanlarından oluşan “Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi”ni kurar. Komite Taraflar arasında dönüşümlü evsahipliğiyle yılda iki defa toplanır. Tarafların Liderleri, gerekli görüldüğü takdirde, yılda bir kez toplanabilir. Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi, gerekli gördüğü takdirde, alt komiteler kurabilir. İşbu Anlaşmada öngörülen işbirliği alanlarının uygulanmasına yönelik işbirliği alanlarının uygulanması maksadıyla, gerektiğinde Taraflar arasında anlaşmalar veya protokoller müzakere edilir. Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi, Çekirdek Tarafların oydaşmasıyla, bu Anlaşmaya diğer Tarafların katılımına ilişkin usul ve esasları belirlemeye ve onaylamaya yetkilidir. Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi’ne hizmet vermek üzere, merkezi Suudi Arabistan Krallığı’nda bulunan bir Sekretarya ihdas edilir. Sekretarya, Suudi Arabistan Krallığı ile bir merkez anlaşması akdeder. Sekretaryanın işleyişi, teşkilat yapısı ve kuruluşuna ilişkin usul ve esaslar, Çekirdek Tarafların oydaşmasıyla bilahare kararlaştırılır. Sekretaryaya, Çekirdek Taraflar arasında dönüşümlü olarak üç yıllık bir süre için görevlendirilen bir Genel Sekreter başkanlık eder. İlk Genel Sekreter Pakistan İslam Cumhuriyeti vatandaşı olacaktır. Bu maddenin hükümleri, Taraflar arasında mevcut askeri işbirliği komitelerinin çalışmalarına halel getirmez.
Madde 9: İstihbarat alanındaki işbirliğini derinleştirmek ve bu doğrultuda gerekli eşgüdümü sağlamak amacıyla Taraflar, bilgi güvenliği verilerin korunması ve gizliliğe riayet ederek, karşılıklı mutabakata varılan güvenli kanallar üzerinden istihbarat paylaşımında bulunacaktır.
Madde 10: Taraflar, lojistik destek hizmetlerinin mevcudiyeti ve uyumluluğuna bağlı olarak, barışta, savaşta ve diğer olağanüstü durumlarda, silah mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer teçhizat dahil olmak üzere birbirlerine lojistik destek sağlar.
Madde 11: Uluslararası hukuk ve Tarafların ilgili iç hukukları saklı kalmak kaydıyla, Taraflar, bu Anlaşmanın hükümlerinin uygulanmasında işbu Anlaşmayı hukuki dayanak olarak kabul edecek ve ihtiyaç halinde ilave yasal düzenlemeler önerecektir.
Madde 12: İşbu Anlaşma, Tarafların daha önce akdetmiş oldukları uluslararası anlaşmalardan doğan hak ve yükümlülüklerine halel getirmez.
Madde 13: Taraflar, işbu Anlaşma kapsamında elde edecekleri gizlilik dereceli bilgi ve belgelerin mahremiyetine riayet ederler ve milli mevzuatlara saygı gösterirler. Gizlilik dereceli bilgi ve belgeler, Taraflar dışındaki bir devlet, şirket ya da kişiyle paylaşılmaz. Gizlilik dereceli bilgi ve belgelere erişimin “bilmesi gereken” prensibiyle ve sadece uygun seviyede güvenlik yetkisine sahip kişilere sağlanması temin edilir.
Madde 14: İşbu Anlaşmanın yorumundan veya uygulanmasından doğacak herhangi bir anlaşmazlık, Taraflar arasında istişareler ve görüşmeler vasıtasıyla dostane bir şekilde çözülür.
Madde 15: İşbu Anlaşma Çekirdek Taraflar arasında istişareler ve oybirliğiyle tadil edilebilir.
Madde 16: İşbu Anlaşma, her bir Tarafın tabi olduğu usuller uyarınca onaylanacak ve son onay belgesinin Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi Sekretaryasına tevdi edildiği tarihte yürürlüğe girecektir.
