Kentsel dönüşümde parsel bazlı modelin yetersizliğine dikkat çekiliyor, “ada bazlı” planlama ile deprem riski ve sosyal donatılar eş zamanlı çözülebilir.
Kentsel Dönüşümde Yeni Dönem: Parsel Değil Ada Bazlı Planlama
Türkiye’nin Kentsel Dönüşüm Stratejisinde Yeni Sayfa
Türkiye’de deprem riski ve eski yapı stoğunun fazlalığı, kentsel dönüşümün önemini her geçen gün artırıyor. Ancak uzmanlara göre yıllardır uygulanan “parsel bazlı dönüşüm modeli”, şehirleri güvenli hâle getirmede yeterli olmadı.
Artık hedef, daha kapsamlı ve planlı bir sistem olan “ada bazlı dönüşüm” modeliyle mahalleleri bir bütün olarak yenilemek.
Neden Ada Bazlı Dönüşüm?
Yıldız Teknik Üniversitesi’nden Prof. Dr. Ali Koçak’a göre, Türkiye’nin yalnızca binaları yenileyerek güvenli kentler oluşturması mümkün değil:
“Parsel bazlı sistem sadece bir binayı değiştiriyor. Oysa ada bazlı dönüşüm, bir bölgeyi zemininden altyapısına kadar yeniden planlamak anlamına geliyor.”
Bu yöntemle, aynı ada içinde yer alan binalar birlikte yenileniyor; zemin etüdü, altyapı, otopark, yeşil alan ve sosyal donatı gibi unsurlar tek bir planla çözülebiliyor.
İstanbul’da Riskli Yapı Gerçeği
İstanbul genelinde yaklaşık 1,3 milyon bina bulunuyor. Bunların 600 bini riskli durumda.
Son 10 yılda sadece 80 bini dönüştürülebildi — yani mevcut hızla tüm riskli yapıların yenilenmesi yüz yılı aşacak.
Bu da, bina bina dönüşüm yerine ada bazlı dönüşümün artık bir tercih değil, zorunluluk hâline geldiğini gösteriyor.
Ada Bazlı Dönüşümün Sağlayacağı Avantajlar
-
Depreme dayanıklı şehirler: Zemin etüdü, drenaj ve temel sistemleri toplu şekilde planlanıyor.
-
Yaşanabilir çevre: Yeşil alan, sosyal tesis ve otoparklar ortak alan olarak tasarlanıyor.
-
Kaliteli yapı üretimi: Belediyelerin denetimi artıyor, müteahhitler tekil değil bütüncül proje üzerinden ilerliyor.
-
Planlı şehirleşme: Kaotik imar planlarının yerine daha düzenli, altyapısıyla uyumlu mahalleler ortaya çıkıyor.
Prof. Koçak’a göre, bu sistemin en önemli katkısı “gelecek kuşaklara güvenli ve planlı şehirler bırakmak”.
Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar
KENTSEV Başkanı Haldun Ersen, ada bazlı dönüşümün teoride çok etkili olduğunu ancak sahada uygulanmasının zorluklar içerdiğini belirtiyor:
“Bir adada 20–30 malik var. Hepsinin aynı anda uzlaşması, finansman bulması, projeyi onaylaması zaman alıyor. Ama sonunda çok daha sağlıklı bir yapı ortaya çıkıyor.”
Ayrıca Ersen, yerel yönetimlerin dönüşüm sürecinde “koordinatör ve güven unsuru” olması gerektiğini vurguluyor.
Belediyelere Büyük Görev Düşüyor
Uzmanlara göre belediyeler, ada bazlı dönüşümün hem stratejisini hem denetimini üstlenmeli.
Riskli alanların belirlenmesi, projelerin hazırlanması, finansman desteği ve vatandaş bilgilendirmesi doğrudan yerel yönetimlerin sorumluluğunda.
“Belediyeler bu süreci sahiplenirse vatandaş da güven duyar ve dönüşüm hızlanır,” diyor Ersen.
Uzmanlardan Uyarı: “Denetim Olmazsa 30 Yıl Sonra Yine Aynı Sorunlar Yaşanır”
Prof. Koçak, yapılan bazı dönüşümlerde izolasyon, drenaj ve beton kalitesi gibi kritik detayların hâlâ göz ardı edildiğini belirtiyor:
“Yapılan binalar 30 yıl sonra tekrar yıkılıp yenilenmek zorunda kalmamalı. Bu ancak sıkı denetimle mümkün olur.”
Türkiye’nin Geleceği İçin Yeni Bir Şehircilik Vizyonu
Ada bazlı planlama, sadece deprem riskine karşı değil, sosyal yaşam kalitesi ve sürdürülebilirlik açısından da büyük önem taşıyor.
Bu modelin yaygınlaşmasıyla birlikte, enerji verimli binalar, daha fazla yeşil alan ve planlı altyapı sistemleri ön plana çıkacak.
Uzmanlara göre bu dönüşüm, Türkiye’nin şehirlerini “güvenli, modern ve yaşanabilir” hâle getirecek en etkili adım.
Sonuç
Parsel bazlı dönüşüm dönemi kapanıyor.
Artık hedef, bütüncül şehir planlamasıyla sadece binaları değil, mahalleleri yeniden inşa etmek.
Uzmanlar, “Eğer bu süreç doğru yönetilirse, Türkiye yalnızca deprem riskini azaltmakla kalmaz, şehir yaşam kalitesini de yükseltir,” diyor.
