COP31 İklim Zirvesi gündemi kapsamında Türkiye’nin Akdeniz, Orta Doğu, Balkanlar ve Orta Asya coğrafyasında iklim dirençli gıda ve su güvenliği girişimine öncülük etme potansiyeli öne çıkıyor. Boğaziçi Üniversitesi İklim Değişikliği ve Politikaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Yönetim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Murat Türkeş, gıda güvenliğinin artık yalnızca üretim miktarıyla değil; erişilebilirlik, ekonomik sürdürülebilirlik ve besleyicilik boyutlarıyla bir bütün olarak ele alınması gerektiğini vurguluyor.
Bölgesel Tarım Haritasında İklim Riskleri ve Tehlikeler
İklim değişikliği ve buna bağlı aşırı hava olayları, önümüzdeki 10-20 yıllık periyotta yüksek su ihtiyacı olan ve sıcaklık stresine hassas ürün gruplarını doğrudan tehdit ediyor. Türkiye genelinde öne çıkan bölgesel iklim riskleri şu şekilde biçimleniyor:
-
İç ve Güneydoğu Anadolu: Yağış azlığı ve buharlaşma artışı sebebiyle buğday, arpa, mercimek ve nohut gibi kuru tarım ürünlerinde verim kaybı riski yükseliyor.
-
Sulama Baskısı Yüksek Havzalar: Harran Ovası, Konya Kapalı Havzası, Gediz, Büyük Menderes, Çukurova ve Trakya’da mısır, ayçiçeği, şeker pancarı ve sebze üretimi ciddi su kısıtıyla karşı karşıya.
-
Ege ve Akdeniz Kıyıları: Narenciye ile örtüaltı/açıkta sebzecilik alanları yükselen sıcaklık, kuraklık ve toprak tuzlanması baskısı altında.
-
Karadeniz Bölgesi: Fındık, çay ve kivi üretimi değişen nem ile sıcaklık rejiminden olumsuz etkilenirken; elma, kiraz, kayısı ve üzüm gibi meyveler erken çiçeklenme ve ilkbahar geç donları riski taşıyor.
“Çanakkale, Biga ve Gönen gibi tarımsal üretimin kalbi sayılan bölgelerimizde yaşanan su kısıtları, iklim krizinin soyut bir teoriden ibaret olmadığını, doğrudan tarladaki ürünü vurduğunu net biçimde gösteriyor.” — Prof. Dr. Murat Türkeş
Küresel İklim Finansmanı ve Küçük Üreticinin Rolü
İklim krizine dayanıklı tarımsal ekosistemler inşa etmek küresel çapta devasa bir finansman ihtiyacını beraberinde getiriyor. Dünyada mücadele, uyum, kayıp-zarar tazmini ve su yönetimi için yıllık 2,5 ila 3,5 trilyon dolar arasında bir kaynağın acilen harekete geçirilmesi gerekiyor.
| Finansman Odak Alanı | Uygulama Hedefleri |
| Teknolojik Altyapı | Modern damla/sensörlü sulama sistemleri ve erken uyarı mekanizmaları |
| Toprak Sağlığı | Toprakta organik madde ve nemin korunması, agroekolojik uygulamalar |
| Yerel Bilgi Entegrasyonu | Geleneksel çiftçi bilgisinin modern bilimsel verilerle birleştirilmesi |
| Çiftçi Destekleri | Küçük aile işletmelerine uzun vadeli, düşük karbonlu üretim kredileri |
COP31 Antalya Vizyonu: Beyanlardan Uygulamaya Geçiş
COP31 sürecinde temel beklenti, sadece kağıt üzerinde kalan emisyon azaltım taahhütleri değil; bugüne kadar alınan kararların sahada nasıl uygulanacağına odaklanılmasıdır. Bu çerçevede Türkiye, zirve sonrasında bölgesel bir liderlik üstlenerek kuraklık izleme, tohum ıslahı, gıda israfının önlenmesi ve küçük üreticinin finansmana erişimini kapsayan çok taraflı bir mekanizma kurabilir. Ev sahibi adayı Antalya ise sürdürülebilir kent-tarım ilişkisi, düşük karbonlu lojistik ve yerel gıda tedariki konularında küresel bir model olarak öne çıkarılabilir.
Değerlendirme
İklim krizi artık yarının değil, doğrudan bu akşam akşam yemeğinde ne yiyeceğimizin ve o tabağa ne kadar ödeyeceğimizin meselesidir. Prof. Dr. Murat Türkeş’in dikkat çektiği gibi, masada biriken küresel niyet beyanlarını tarlaya indirme zamanı çoktan geldi. Türkiye’nin hem jeopolitik konumu hem de köklü tarım kültürüyle Akdeniz-Orta Asya hattında bölgesel bir “İklim ve Gıda Güvenliği Girişimi”ne liderlik etmesi, diplomatik bir prestijin ötesinde bir hayatta kalma stratejisidir. Trilyon dolarlık finansman tartışmalarının gölgesinde unutulan küçük çiftçiyi koruyamayan, toprağın nemini ve suyunu bilimsel verilerle yönetemeyen hiçbir ülkenin gıda fiyat istikrarını sağlaması mümkün görünmüyor. COP31, Türkiye için vaat verme değil, kendi coğrafyasında çözümü örgütleme eşiği olmalıdır.
