Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO), Karadeniz’in yeşil altını olan fındıkta piyasa dengelerini bozmaya çalışan usulsüz adımlara karşı çok sert bir tedbir paketini devreye soktu. Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) belgelerinin tüccarlar ve manavlar tarafından suistimal edildiğini tespit eden TMO, hem cezai süreçlerin başlayacağını hem de belgesini kullandıran üreticilere 2 yıl boyunca kapıların kapatılacağını ilan etti.
Fındık Piyasasında ÇKS İstismarı Nasıl İşliyor?
Karadeniz’de her fındık sezonunda üreticinin en büyük güvencesi TMO’nun açıkladığı müdahale alım fiyatlarıdır. Ancak piyasada üreticiden daha ucuza fındık toplayan bazı tüccar ve manavlar, aradaki fiyat farkını haksız kazanca dönüştürmek için gayriahlaki bir yola başvuruyor. Üreticinin ÇKS belgesini veya kotasını kullanarak, piyasadan ucuza kapattıkları fındığı TMO’ya “üretici ürünüymüş” gibi yüksek fiyattan satmaya çalışıyorlar.
TMO’nun yayımladığı son verilere bakıldığında, tablonun büyüklüğü ve takibin önemi daha net ortaya çıkıyor.
| Parametre | Güncel Durum / Hedef |
|---|---|
| Satış Yapan Üretici | Yaklaşık 152 Bin Üretici |
| Teslim Alınan Fındık | 190 Bin Ton |
| Beklenen İlave Alım | En Az 50 Bin Ton |
| Son Alım Tarihi | 31 Aralık 2026 |
TMO’nun Cezai Yaptırımları ve Hukuki Adımlar
Kurumun doğrudan gerçek üreticiyi korumak amacıyla kurduğu bu destek mekanizmasının ticari bir rant kapısına dönüştürülmesine müsaade edilmeyecek. TMO’nun duyurduğu tedbirler üç ana sacayağına dayanıyor:
- 2 Yıl Alım Yasağı: ÇKS belgesini bilerek ve isteyerek tüccara veya manava devrettiği tespit edilen üreticilerden 2 yıl süreyle kabuklu fındık alınmayacak.
- Yasal İnceleme ve Suç Duyurusu: Usulsüz satışa aracılık eden ya da bizzat teşebbüs eden tüccarlar, manavlar ve belge sahibi üreticiler hakkında Cumhuriyet Başsavcılıklarına suç duyurusunda bulunulacak.
- Sıkı Saha Denetimi: TMO randevu ve teslimat noktalarında kimlik, ÇKS ve ürün eşleşmesi çok daha titiz bir şekilde kontrol edilecek.
Ne Anlama Geliyor?
Bu karar, tarımsal desteklerin ve devlet müdahale alımlarının gerçek adresine ulaşması açısından hayati bir dönüm noktasıdır. Devlet, TMO aracılığıyla bütçeden kaynak ayırarak fındık üreticisinin emeğini, alın terini tüccara ezdirmemek için taban fiyat açıklıyor. Ancak aradaki aracılar, üreticinin boşta kalan ÇKS kotasını adeta “kiralayarak” ya da suistimal ederek devletin üreticiye sağladığı bu finansal imkanı kendi ceplerine aktarmaya çalışıyorlar.
TMO’nun 2 yıl alım yasağı ve savcılık kartını masaya koyması, fındık piyasasındaki haksız rekabeti frenleyecek çok doğru bir neşterdir. Kendi ÇKS kaydını 3-5 kuruşluk hatır ya da küçük menfaatler uğruna tüccara sunan üretici, aslında kendi bindiği dalı kesiyordu. Bu sert yaptırım, üreticinin belgesine sahip çıkmasını sağlarken, serbest piyasada fiyatların suni şekilde düşürülmesinin de önüne geçecektir. Günün sonunda kazanan; aracı tüccar değil, toprağını alın teriyle işleyen gerçek fındık üreticisi olacaktır.
