Beşiktaş’ın Asırlık Çınarlarında Can Çekişen Tarih: Yanlış Uygulamalar İhmalle Birleşti
İstanbul’un simge noktalarından Dolmabahçe ve Çırağan caddelerini süsleyen, Osmanlı’dan günümüze miras kalan asırlık çınarlar, tarihin en ağır doğa krizlerinden birini yaşıyor. Kamuoyunda geniş yankı uyandıran ve tepkilere yol açan ağaç kurumalarının ardındaki gerçekleri uzmanlar bilimsel verilerle gözler önüne serdi: Bulaşıcı hastalıklara davetiye çıkaran yanlış budama işlemleri, geç müdahale ve koruma süreçlerindeki ciddi aksaklıklar.
Süreç yalnızca bir doğa kaygısı değil; aynı zamanda kültürel mirasın korunması adına yapılmış vahim hatalar zincirini ortaya koyuyor.
“Çınar Kanseri” Nedir ve İstanbul’a Nasıl Geldi?
Halk arasında “çınar kanseri” olarak bilinen ve bilimsel adı doku bozuklaşması mantarı olan bu öldürücü hastalık, Kuzey Amerika kökenli. II. Dünya Savaşı sırasında Avrupa’ya taşınan mantar, yurt dışından ithal getirilen fidanlar ve ağaçlar aracılığıyla Türkiye’ye giriş yaptı.
Türkiye’deki ilk tespiti 2010 yılında yapan Marmara Üniversitesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Zeki Severoğlu, hastalığın ne kadar tehlikeli olduğunu şu sözlerle özetliyor:
“Ölümcül bir hastalık; bulaştığı zaman ağacı kesinlikle götürüyor. Bilinen herhangi bir kimyasal veya biyolojik tedavisi yok. Bulaşmasını engellemenin tek yolu yara izi oluşturmamak, budama yapmamak ve hastalıklı köklerin sağlıklı olanlarla temasını kesmektir.”
Bilimsel Raporlar Görmezden mi Gelindi?
Hastalığın kontrol altına alınması amacıyla geçmiş yıllarda hazırlanan raporlara rağmen yanlış adımların atılmaya devam ettiği belirtiliyor. 2022 yılında İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) bünyesinde yapılan çalışmalarda 22 sayfalık kapsamlı bir eylem planı sunulmuştu.
Bu raporda öne çıkan kritik uyarılar şunlardı:
-
Budama Yasağı: Bulaşmayı hızlandırdığı için çınar budamalarının 5 ila 10 yıl süreyle tamamen durdurulması.
-
Steril Tahliye: Hastalıklı ağaçların topraktan köklenerek hızla alandan uzaklaştırılması ve yakılması.
-
Mekanik Hasarın Önlenmesi: İnşaat, asfaltlama ve kaldırım yenileme çalışmalarında ağaç gövdelerine zarar verilmemesi.
Buna rağmen, Sarıyer’den Zincirlikuyu’ya kadar uzanan hatta tarihi ve genç çınarların budanmaya devam etmesi, sterilize edilmeyen ekipmanlar nedeniyle mantar sporlarının sağlıklı ağaçlara taşınmasına zemin hazırladı.
“Dikili Kuru” Haline Gelen Ağaçlar Risk Saçıyor
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Orman Fakültesi Araştırma Görevlisi Abdullah Eser, alanda yapılan incelemelere dayanarak Dolmabahçe-Çırağan hattındaki mevcut durumu değerlendirdi. Şu an budanmış halde bekleyen ağaçların sadece görsel birer kabuktan ibaret olduğunu belirten Eser, bu duruma “dikili kuru” dendiğini ifade etti:
-
Hayati Fonksiyon Yitimi: Bu ağaçlar artık fotosentez yapmıyor, yaprak açmıyor ve canlılık emaresi göstermiyor.
-
Aktif Tehdit: Mantar sporları toprakta ve gövdede yaşamaya devam ettiği için hastalık Yeniköy hattına doğru ilerlemeyi sürdürüyor.
+-------------------------------------------------------------------+
| ÇINAR KANSERİ İLE MÜCADELE |
+-------------------------------------------------------------------+
| [YANLIŞ UYGULAMALAR] [BİLİMSEL ÇÖZÜM YOLU] |
| • Kontrolsüz Budama • Budamanın Tamamen Durdurulması|
| • Sterilize Edilmeyen Aletler • Toprağın Islah Edilmesi |
| • Kök ve Gövde Yaralanmaları • Hastalıklı Ağacın Tahliyesi |
+-------------------------------------------------------------------+
Kurtarma İçin Acil Rehabilitasyon Şart
İstanbul’un simgesi olan bu anıt ağaçların tamamen kaybolmaması için bilim insanları tek bir noktada birleşiyor: Geniş çaplı ve disiplinli bir rehabilitasyon süreci.
Gecikilen her gün, mantarın toprak ve kök teması yoluyla henüz hastalanmamış diğer tarihi ağaçlara bulaşma riskini artırıyor. Kuruyan ağaçların alandan bilimsel yöntemlerle çıkarılması, toprağın mantar sporlarından arındırılması ve mevcut sağlıklı dokunun koruma altına alınması, tarihi mirasın geleceği için hayati önem taşıyor.
