Topuklu ayakkabı deyince aklına hemen şık gece elbiseleri, kırmızı halılar ya da kadın gardırobunun vazgeçilmez zarafeti geliyor, değil mi? Hikaye hiç de düşündüğümüz gibi başlamamış. Ayakkabı tarihçisi Elizabeth Semmelhack’in aktardıklarına baktığımızda, aslında bu hikayenin arkasında bambaşka bir maskülenlik, savaş ve pratiklik yatıyor.
Gelin, topuklu ayakkabının 10. yüzyıl İran atlılarından günümüz sokak modasına uzanan bu sıra dışı ve büyüleyici yolculuğuna bir bakış atalım.
Aslında Yürümek İçin Bile Yapılmamışlardı!
Bugün yüksek topuklu ayakkabılar bacak boyunu uzun göstermenin, dik duruşun ve şıklığın sembolü. Ancak bir çoğumuzun göz ardı ettiği bir gerçek var: Topuklu ayakkabılar yürümek için tasarlanmadı.
Amerikan Podiatrik Tıp Derneği’nin araştırmaları, topuklu giyen kadınların %71’inin ciddi ayak ağrıları çektiğini ve uzun süreli kullanımın sakatlanma riskini %60 oranında artırdığını gösteriyor. Peki, bu kadar zahmetli ve yürümeyi zorlaştıran bir tasarım nasıl oldu da insan hayatının merkezine yerleşti?
Cevap basit: Onlar başta yürümek için değil, üzerinde durmak içindi!
1. At Üstünde Başlayan Maskülen Bir İcat
Toronto’daki Bata Ayakkabı Müzesi direktörü Elizabeth Semmelhack’in araştırmalarına göre topuklu ayakkabının izleri 10. yüzyıl Pers coğrafyasına kadar uzanıyor.
Savaşa giden Pers atlıları, ok atarken üzengide daha sağlam durabilmek için topuklu botlar kullanıyordu. Ayakkabının altındaki o çıkıntı, ayağın üzengiden kaymasını engelliyordu. Yani yüksek topuk, o dönemde zarafetin değil, savaşçılığın ve güçlü bir maskülenliğin göstergesiydi.
[ Pers Süvarileri (10. Yy) ] --> Üzengide tutunmak için blok topuk
│
▼
[ Avrupa Aristokrasisi (17. Yy) ] --> Kral XIV. Louis ve erkek modası
│
▼
[ Kadın Gardırobuna Geçiş ] --> Küçük ayak illüzyonu & zerafet
│
▼
[ Modern Dönem & Stiletto ] --> Güç, feminenlik ve sokak modası
2. XIV. Louis ve Avrupa Saraylarının İhtişamı
17. yüzyılın başlarında, Batı ile Pers dünyası arasındaki ticari ve siyasi ilişkiler sıklaşınca, Avrupalı erkekler bu “doğulu ve karizmatik” trende bayıldı. Binicilik botlarına topuk ekleterek sokaklarda boy göstermeye başladılar.
Hatta Fransa Kralı XIV. Louis (Güneş Kral), topuklu ayakkabı tutkusuyla tanınan en ünlü figürlerden biriydi. Kırmızı topuklu ayakkabılar sadece kraliyet soyundan gelenlerin giyebildiği bir statü sembolü haline gelmişti.
Peki kadınlar bu modaya nasıl dahil oldu? 17. yüzyılın ortalarında kadınlar, erkek gardırobundan ilham alan maskülen parçaları stillerine entegre etmeye başladılar. Ancak ufak bir farkla:
-
Erkek topukları: Alçak, kalın ve blok şeklindeydi.
-
Kadın topukları: Elbise altından sadece ayak ucunun görünmesini sağlayacak şekilde yüksek ve ince tasarlanıyordu. Amaç, dönemin güzellik algısına uygun olarak ayağı olabildiğince küçük göstermekti.
3. Erkekler Neden Topuklu Giymeyi Bıraktı?
18. yüzyılın sonlarına doğru “Aydınlanma Çağı” ile birlikte erkek modası radikal bir değişim geçirdi. Gösterişli, süslü ve pratik olmayan kıyafetler rasyonel bulunmayarak terk edildi. Erkekler topuklu ayakkabıları bırakırken, yüksek topuklar tamamen kadın gardırobuna ve feminenlik kimliğine kazındı.
20. yüzyıla geldiğimizde yüksek topuk artık bir çekicilik simgesiydi. Ancak 1950’ler ve 60’larda Audrey Hepburn gibi isimlerin öncülüğünde babetler ve düz tabanlı ayakkabılar “gençlik ve özgürlük” ifadesi olarak sahneye çıktı.
Günümüzde Durum Ne?
Topuklu ayakkabı tarihi ritmik bir sarkaç gibi hareket etmeye devam ediyor:
-
1970’ler: Disco kültürüyle birlikte platform topuklar sayesinde erkekler kısa süreliğine de olsa topuklu dünyasına geri döndü.
-
Bugün: Billy Porter gibi isimler kırmızı halıda stiletto tercih ederek cinsiyet kalıplarını yıkarken; kadın modası ise rahatlığın ve sneaker (spor ayakkabı) şıklığının tadını çıkarıyor.
Özetle;
Bugün giydiğimiz ya da vitrinlerde gördüğümüz her tasarımın arkasında yüzyıllar süren toplumsal, askeri ve kültürel bir dönüşüm yatıyor. Dün savaş meydanlarında at koşturan süvarilerin tercihi olan topuklar, bugün stilin ve kişisel ifadenin en güçlü araçlarından biri.
