Savunmadan Uzaya, Yüksek Teknolojinin Sessiz Gücü: Volfram (Tungsten)

“Volfram, maden değil stratejik teknoloji meselesidir.

Yasal, teknik ve çevresel çerçeveleriyle Türkiye’nin kritik metal stratejisinin omurgasını oluşturur.”

Uludağ’da volfram ancak yasal, çevresel ve stratejik gereklilikler doğrultusunda;

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı liderliğinde,

Savunma Sanayii, MTA, İstanbul merkezli teknopark ve üniversite–sanayi iş birliğiyle;

turizme görünmeyen, çevreye dokunmayan stratejik pilot model olarak yürütülebilir.

VOLFRAM NEDİR?

1. Kimyasal sembolü: W
2. Atom numarası: 74
3. Erime noktası: ~3422 °C (metaller arasında en yüksek)
4. Yoğunluk: 19,25 g/cm³
5. Öne çıkan özellikler:
6. Aşırı yüksek sıcaklık dayanımı
7. Sertlik ve aşınma direnci
8. Radyasyon soğurma kapasitesi
9. Elektriksel ve termal stabilite

Bu özellikler volframı kritik ve stratejik metal sınıfına sokmaktadır.

DÜNYADA VOLFRAM ÜRETİMİ

Başlıca Üretici Ülkeler

1. Çin (küresel arzın %80+’i)
2. Vietnam
3. Rusya
4. Bolivya
5. Ruanda
6. Avusturya
7. Portekiz

Stratejik risk:

Çin’in volfram arzında baskın olması, ABD ve AB tarafından bu metali “kritik hammadde” listesine aldırmıştır.

VOLFRAM HANGİ ALANLARDA KULLANILIR?

Savunma ve Güvenlik

1. Zırh delici mühimmatlar
2. Balistik başlıklar
3. Füze ağırlık denge sistemleri
4. Tank ve uçak zırh alaşımları

Uzay ve Havacılık

1. Roket nozulları
2. Uzay araçları ısı kalkanları
3. Jet motoru parçaları

Yüksek Teknoloji & Elektronik

1. Yarı iletken çiplerde bağlantı katmanları
2. X-ray ve radyasyon tüpleri
3. Mikro-elektromekanik sistemler (MEMS)

Enerji ve Sanayi

1. Nükleer reaktör bileşenleri
2. Sert metal kesici takımlar (WC – Tungsten Carbide)
3. Madencilik ve sondaj ekipmanları

VOLFRAM CEVHERLERİ

Volfram doğada serbest halde bulunmaz, genellikle:

1. Scheelite (CaWO₄)
2. Wolframite ((Fe,Mn)WO₄)

şeklinde yer alır.

TÜRKİYE’DE VOLFRAM VE ULUDAĞ GERÇEĞİ

Uludağ Volfram Sahası (Bursa)

1. Türkiye’nin bilinen en önemli volfram yatağı
2. MTA tarafından keşif ve etüt çalışmaları yapılmıştır
3. 1970’li yıllarda işletmeye alınmış
4. Yüksek maliyet ve düşük teknoloji nedeniyle kapatılmıştır
5. Uludağ sahası, günümüz zenginleştirme ve flotasyon teknolojileriyle yeniden ekonomik hale gelebilecek potansiyele sahiptir.

YETKİLİ KURUMLAR VE DENETİM

1. MTA (Maden Tetkik ve Arama GM) – Arama & Jeoloji
2. ETİ MADEN – Stratejik maden deneyimi
3. MAPEG – Ruhsatlandırma
4. TÜBİTAK MAM – Malzeme ve alaşım Ar-Ge
5. Üniversiteler (İTÜ, ODTÜ, BEÜ) – Cevher zenginleştirme

STRATEJİK DEĞERLENDİRME

“Volfram, geleceğin savaşlarını ve uzay yarışını şekillendiren görünmez metaldir.”

1. AB Kritik Hammaddeler Yasası (CRMA)
2. ABD Defense Production Act
3. Çin ihracat kotaları

Bu gelişmeler, Türkiye için volframı yalnızca bir maden değil, jeopolitik bir kaldıraç haline getirmektedir.

Türkiye Ne Yapmalı?

1. Uludağ ve benzeri sahalar yeniden değerlendirilmelidir
2. Cevher → zenginleştirme → alaşım → nihai ürün zinciri kurulmalıdır
3. Savunma ve uzay sanayii ile entegre projeler geliştirilmelidir
4. Volfram, Nadir Toprak Elementleri (NTE) politikalarıyla birlikte ele alınmalıdır

VOLFRAM (TUNGSTEN) DEĞERLİ ELEMENT GRUBUNDA NEREDE DURUR?

Volfram; klasik anlamda “değerli metal” değildir, ancak stratejik, kritik ve yüksek katma değerli elementler grubunda yer alır. Günümüz teknoloji ve savunma ekonomisinde altın ve platin kadar stratejik öneme sahiptir.

DEĞERLİ ELEMENT SINIFLANDIRMASI

Değerli elementler genel olarak 4 ana grupta değerlendirilir:

Klasik Değerli Metaller

(Borsa ve mücevher temelli)

1. Altın (Au)
2. Gümüş (Ag)
3. Platin (Pt)
4. Paladyum (Pd)

Volfram bu grupta yer almaz.

Platin Grubu Metaller (PGM)

(Yüksek katalitik ve kimyasal değer)

1. Platin
2. Paladyum
3. Rodyum
4. İridyum
5. Osmiyum
6. Rutenyum

Volfram PGM değildir, ancak PGM’lerle benzer endüstriyel stratejik öneme sahiptir.

STRATEJİK & KRİTİK METALLER

(Volfram’ın gerçek konumu)

Bu grup;

1. Arz riski yüksek
2. Alternatifi sınırlı
3. Savunma, uzay ve ileri teknolojide zorunlu
4. metalleri kapsar.

Bu grupta yer alanlar:

1. Volfram (W)
2. Titanyum (Ti)
3. Kobalt (Co)
4. Niyobyum (Nb)
5. Molibden (Mo)
6. Tantal (Ta)
7. Vanadyum (V)

Volfram bu grubun çekirdek elementlerinden biridir.

Nadir Toprak Elementleri (NTE)

(17 element – manyetik ve elektronik üstünlük)

1. Neodimyum
2. Disprosyum
3. Lantan vb.

Volfram NTE değildir, ancak NTE ürün zincirlerinin vazgeçilmez tamamlayıcısıdır.

NEDEN VOLFRAM “DEĞERLİ” SAYILIR?

Fiziksel Üstünlük

1. Metaller arasında en yüksek erime noktası
2. Aşırı sertlik ve aşınma direnci
3. Radyasyon soğurma kabiliyeti

Teknolojik Vazgeçilmezlik

1. Füze ve zırh sistemleri
2. Uzay araçları
3. Çip ve yarı iletken üretimi
4. Nükleer ve enerji teknolojileri

Jeopolitik Değer

1. Küresel arzın %80’den fazlası Çin kontrolünde
2. AB ve ABD tarafından kritik hammadde ilan edildi
3. İhracat kısıtları ve stratejik stok konusu

Bu nedenlerle volfram “ekonomik değil, stratejik değer” üzerinden değerlendirilir.

Türkiye açısından volfram:

1. Kaynak güvenliği
2. Yerli savunma sanayii
3. Yüksek sıcaklık ve sert metal teknolojileri

için stratejik öncelik niteliğindedir.

VOLFRAM NEDEN “STRATEJİK VE KRİTİK METAL”DİR?

Uluslararası literatürde bir metalin kritik sayılması için üç temel kriter aranır:

1. Ekonomik ve teknolojik önemi yüksek olacak
2. Arz güvenliği riski taşıyacak
3. Alternatifi sınırlı veya yok olacak

Volfram bu üç kriteri de eksiksiz karşılamaktadır.

Bu nedenle:

1. Avrupa Birliği
2. Amerika Birleşik Devletleri
3. Japonya

volframı resmi olarak “kritik hammadde” listelerine dahil etmiştir.

DÜNYADA VOLFRAM ARZI VE JEOPOLİTİK RİSK

Küresel Üretim Dağılımı

1. Çin: %80–85
2. Vietnam
3. Rusya
4. Bolivya
5. Ruanda
6. Avusturya & Portekiz (AB içi sınırlı üretim)

Stratejik kırılganlık:

Çin’in ihracat kotaları ve fiyat kontrolü, volframı jeopolitik baskı aracı haline getirmiştir.

VOLFRAM HANGİ ALANLARDA KULLANILIR?

Savunma Sanayii

1. Zırh delici mühimmatlar
2. Füze ve roket denge ağırlıkları
3. Tank ve uçak zırh alaşımları
4. Balistik başlıklar

Uzay ve Havacılık

1. Roket nozulları
2. Uzay araçları ısı kalkanları
3. Jet motoru yüksek sıcaklık parçaları

Yüksek Teknoloji & Elektronik

1. Yarı iletken ve çip üretimi
2. X-ray tüpleri
3. MEMS ve mikroelektronik bileşenler

Enerji & Sanayi

1. Nükleer reaktör bileşenleri
2. Sert metal kesici takımlar (Tungsten Carbide – WC)
3. Petrol, gaz ve jeotermal sondaj ekipmanları

VOLFRAM CEVHERLERİ VE ÜRÜNLEŞME

Volfram doğada serbest halde bulunmaz. Başlıca cevherleri:

1. Scheelite (CaWO₄)
2. Wolframite ((Fe,Mn)WO₄)

Katma değer zinciri:

Cevher → Konsantre → Amonyum Paratungstat (APT) → Metal / Karbür → Yüksek teknoloji ürünü

Asıl ekonomik ve stratejik değer, APT ve sonrası ürünleşme aşamasında ortaya çıkar.

TÜRKİYE’DE VOLFRAM VE ULUDAĞ GERÇEĞİ

Uludağ (Bursa) Volfram Sahası

1. Türkiye’nin bilinen en önemli volfram yatağı
2. MTA tarafından keşif ve etütleri yapılmıştır
3. 1970’lerde işletmeye alınmış
4. Yüksek maliyet ve düşük teknoloji nedeniyle kapatılmıştır

Bugün neden tekrar önemli?

1. Yeni nesil zenginleştirme teknolojileri
2. Savunma sanayii talebi
3. AB ve NATO tedarik güvenliği ihtiyacı

Uludağ sahası, günümüz koşullarında stratejik pilot proje olarak yeniden değerlendirilebilir.

TÜRKİYE İÇİN STRATEJİK YOL HARİTASI

Yapılması Gerekenler:

1. Volframı kritik hammadde statüsüne almak
2. MTA – TÜBİTAK – üniversiteler iş birliği
3. Sadece maden değil, ürünleşme zinciri kurmak
4. Savunma ve uzay sanayii ile entegre projeler geliştirmek
5. NTE ve Bor politikalarıyla birlikte ele almak

“Volfram, mücevher değil; güvenlik, teknoloji ve egemenlik metalidir.”

Geleceğin savaşları, uzay yarışı ve yarı iletken rekabeti;

volframı altın ve gümüşten daha stratejik bir konuma taşımaktadır.

Türkiye için volfram:

1. Yüksek katma değer
2. Dışa bağımlılığı azaltma
3. Savunma sanayiinde yerlilik

anlamına gelmektedir.

VOLFRAM: DEĞERLİ DEĞİL, STRATEJİK VE KRİTİK BİR METAL

Volfram;

1. En yüksek erime noktasına sahip metallerden biri olması,
2. Alternatifinin olmaması,
3. Savunma ve uzay teknolojilerinde zorunlu kullanımı,
4. Küresel arzının büyük ölçüde Çin kontrolünde bulunması

nedeniyle klasik “değerli metaller” sınıfında değil, stratejik ve kritik metaller grubunda yer almaktadır.

Günümüzde volframın değeri, piyasa fiyatından çok ulusal güvenlik ve teknoloji bağımsızlığı üzerinden tanımlanmaktadır.

ULUDAĞ VOLFRAM SAHASININ TARİHSEL ARKA PLANI

1. Uludağ volfram sahası MTA tarafından keşfedilmiş ve detaylı olarak etüt edilmiştir.
2. 1970’li yıllarda sınırlı ölçekte işletilmiş,
3. Dönemin teknolojik yetersizlikleri, yüksek maliyetler ve düşük piyasa fiyatları nedeniyle kapatılmıştır.

Bu kapanış, sahanın jeolojik olarak yetersiz olmasından değil, ekonomik ve teknolojik koşullardan kaynaklanmıştır.

BUGÜN NEDEN YENİDEN GÜNDEMDE?

Bugün 1970’lere kıyasla üç temel unsur değişmiştir:

Teknoloji

1. Düşük tenörlü cevherlerin zenginleştirilebilmesi
2. İnce taneli flotasyon ve hibrit ayırma sistemleri
3. Kapalı devre atık ve su yönetimi

Jeopolitik

1. Volframın AB ve ABD tarafından “kritik hammadde” ilan edilmesi
2. Savunma ve yarı iletken sektörlerinde talep artışı
3. Çin kaynaklı arz riski

Türkiye Gerçeği

1. Yerli savunma sanayiinin hızlı büyümesi
2. Kritik hammaddelerde dışa bağımlılığı azaltma ihtiyacı

ULUDAĞ’IN EN BÜYÜK KISITI: TURİZM VE MİLLİ PARK STATÜSÜ

Uludağ:

1. Milli park statüsüne sahiptir
2. Türkiye’nin en önemli kış ve doğa turizm merkezidir
3. Marka değeri ve ekosistem hassasiyeti çok yüksektir

Bu nedenle:

.Açık ocak madenciliği

Büyük ölçekli yerüstü tesisleri

Görsel, gürültü ve trafik etkisi olan faaliyetler kesin olarak kabul edilemez.

TEK MÜMKÜN YAKLAŞIM:

“TURİZME GÖRÜNMEYEN, ÇEVREYE DOKUNMAYAN, STRATEJİK PİLOT MODEL”

Bu modelin temel özellikleri şunlardır:

1. Yeraltı madenciliği (mikro ölçekli)
2. Yüzeyde görünür tesis bulunmaması
3. Açık ocak ve pasa sahası olmaması
4. Kapalı devre atık ve su yönetimi
5. Sınırlı tonaj, ticari değil stratejik amaçlı üretim
6. Patlatmasız veya çok düşük etkili yöntemler

Amaç kâr maksimizasyonu değil;

teknoloji, bilgi, tedarik güvenliği ve savunma sanayii entegrasyonudur.

TURİZM AÇISINDAN DEĞERLENDİRME

Doğru pilot model uygulandığında:

1. Kayak ve doğa turizmi etkilenmez
2. Görsel kirlilik oluşmaz
3. Gürültü ve yoğun trafik olmaz
4. Uludağ’ın marka değeri korunur

Yanlış modelde ise turizm üzerinde geri dönüşü olmayan zararlar oluşur.

Bu nedenle Uludağ’da volfram, madencilik değil, stratejik teknoloji projesi olarak ele alınmalıdır.

DÜNYADAN BENZER UYGULAMALAR

1. Avusturya – Mittersill Volfram Madeni:
2. Alplerin ortasında, kayak turizmiyle birlikte, yeraltı işletmesi modeliyle çalışmaktadır.

Bu örnekler, Uludağ’da da doğru modelle birlikte yaşamın mümkün olduğunu göstermektedir.

TÜRKİYE İÇİN STRATEJİK YOL HARİTASI

1. Uludağ sahası için güncel MTA ve çevresel ön değerlendirme
2. Pilot ölçekli yeraltı deneme çalışmaları
3. Zenginleştirme ve APT üretimine yönelik Ar-Ge
4. Savunma ve uzay sanayii ile doğrudan entegrasyon
5. Ticari madencilikten kaçınan, kamu ağırlıklı stratejik model

“Uludağ’da volfram mümkündür;

ancak bu bir maden yatırımı değil,

Türkiye’nin stratejik metal egemenliği meselesidir.”

Uludağ’da volfram, yalnızca turizme görünmeyen, çevreye dokunmayan ve stratejik pilot ölçekte ele alınırsa mümkündür; bunun dışındaki her yaklaşım Uludağ için yanlıştır.

**ULUDAĞ VOLFRAM STRATEJİK PİLOT PROJESİ

SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞI KOORDİNASYONUNDA

İSTANBUL MERKEZLİ KÜMELENME MODELİ**

DEVLET AKLI VE KURUMSAL ÇERÇEVE

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı

1. Projenin ana politika sahibi ve üst koordinatörü
2. Kritik ve stratejik metaller yol haritasına entegrasyon
3. Teknopark, Ar-Ge ve sanayi destek mekanizmalarının yönetimi
4. Kamu–üniversite–sanayi entegrasyonunun sağlanması

Volfram burada bir maden değil, sanayi ve teknoloji politikası aracıdır.

İstanbul Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü

1. İstanbul merkezli kümelenmenin saha koordinasyonu
2. Teknoparklar arası eşgüdüm
3. Sanayi katılımı ve izleme mekanizması
4. Pilot projenin yönetişim ve raporlama yapısı

MTA (MADEN TETKİK VE ARAMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ) ROLÜ

MTA bu modelde:

1. Uludağ Volfram Sahası’nın jeolojik ve teknik otoritesi
2. Mevcut verilerin güncellenmesi
3. Yeni nesil arama ve rezerv doğrulama çalışmaları
4. Pilot yeraltı deneme üretiminin bilimsel yürütücüsü

MTA olmadan Uludağ’da hiçbir teknik adım meşru ve sağlıklı değildir.

SAVUNMA SANAYİİ ENTEGRASYONU

Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) perspektifiyle:

1. Volframın savunma sanayii için kritik hammadde olarak tanımlanması
2. Zırh, mühimmat, füze ve havacılık uygulamaları
3. İhracat değil, yerli tedarik güvenliği önceliği

Bu proje:

1. Serbest piyasa madenciliği değil
2. Milli savunma tedarik zinciri projesi olabileceği,

İSTANBUL MERKEZLİ KÜMELENME VE TEKNOPARK YAPISI

Teknoparklar (İstanbul)

1. Cevher zenginleştirme teknolojileri
2. APT (Amonyum Paratungstat) üretim Ar-Ge’si
3. Tungsten karbür ve ileri alaşımlar
4. Prototip ve pilot üretim

Üniversiteler

1. Metalurji ve malzeme mühendisliği
2. Cevher hazırlama ve çevresel etki çalışmaları
3. Yüksek sıcaklık ve sert metal teknolojileri

Uludağ’da tesis yok,

İstanbul’da bilgi, teknoloji ve katma değer var.

SAHANIN (ULUDAĞ) NET VE SINIRLI ROLÜ

Uludağ’da:

1. Açık ocak yok
2. Büyük tesis yok
3. Görsel, gürültü ve turizm etkisi yok

Sadece:

1. Yeraltı, mikro ölçekli pilot üretim
2. Numune ve veri temini
3. Ar-Ge besleme faaliyeti

Bu nedenle proje, turizme görünmeyen ve çevreye dokunmayan bir yapıda kurgulanır.

MODELİN STRATEJİK KAZANIMLARI

1. Türkiye kritik metal know-how’ı kazanır
2. Savunma sanayii için arz güvenliği sağlanır
3. Uludağ’ın turizm ve ekolojik değeri korunur
4. Yüksek katma değer İstanbul’da üretilir
5. Kamuoyu ve çevre hassasiyetleri yönetilir

“Uludağ Volfram Projesi;

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Savunma Sanayii ve MTA’nın birlikte yürüttüğü,

İstanbul merkezli bir stratejik teknoloji hamlesi olabilir.”

Bu yaklaşım:

1. Madencilik yatırımı değildir
2. Devlet destekli stratejik metal ve teknoloji programıdır

**ULUDAĞ VOLFRAM STRATEJİK PROJESİ

YASAL DURUM, KURUMSAL ÇERÇEVE

VE TÜRKİYE–DÜNYA ÖLÇEĞİNDE DEĞERLENDİRME**

Volfram (Tungsten), savunma, uzay, ileri teknoloji ve endüstriyel üretim için kritik bir hammaddedir. Türkiye’de Uludağ (Bursa) bölgesinde bilinen volfram rezervi, çevresel hassasiyet ve turizm değerleri nedeniyle geleneksel madencilikle değil, stratejik pilot proje modelinde ele alınmalıdır. Bu proje, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda, Savunma Sanayii Başkanlığı, MTA (Maden Tetkik ve Arama GM) ile İstanbul merkezli teknopark ve üniversite–sanayi iş birliği modeliyle yürütülmelidir. Aşağıda volframın yasal durumu, akredite kurumlar, çıkarma–işletme–ürün zinciri ile Türkiye ve dünya ölçeği yer almaktadır.

YASAL DURUM – TÜRKİYE’DE VOLFRAM

Maden Kanunu (3213 sayılı)

1. Volfram, maden hammadde sınıfına girer.
2. Arama, işletme ve üretimi Maden Kanunu hükümlerine tabidir.

Ruhsatlandırma

1. Arama, işletme ve üretim Maden Kanunu’na göre lisanslanır.
2. Başvuru ve izleme süreçleri MAPEG (Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü) koordinasyonunda yürütülür.

Çevresel Mevzuat

1. Çevresel Etki Değerlendirme (ÇED) zorunluluğu
2. Su, hava ve toprak koruma yükümlülükleri
3. Milli parklar, hassas alanlar için ek düzenlemeler

Uludağ gibi koruma alanlarında özel koşullar vardır; bu nedenle klasik madencilik modelleri hukuken uygun değildir.

YASAL DURUM – DÜNYA ÖLÇEĞİ

1. Birçok ülke volframı kamu politikasıyla kritik hammadde olarak tanımlar. (AB, ABD, Japonya vb.)
2. Uluslararası ticarette ihracat kotaları, stratejik stok zorunlulukları mevcuttur.
3. Dünya Ticaret Örgütü ve GATT anlaşmaları kapsamında ticaret kontrolü uygulanabilir.

Türkiye, bu uluslararası eğilimi takip ederek kendi kritik metaller stratejisine entegre etmelidir.

AKREDİTE KURUMLAR

TÜRKİYE

Devlet Kurumları

1. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
2. MTA (Maden Tetkik ve Arama GM)
3. MAPEG
4. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
5. Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB)

Akreditasyon ve Denetim

1. TÜRKAK (Türk Akreditasyon Kurumu)
2. TÜBİTAK MAM (Marmara Araştırma Merkezi)
3. Üniversite laboratuvarları (İTÜ, ODTÜ, YTÜ vb.)

ULUSLARARASI

1. ISO 17025 akreditasyonlu laboratuvarlar
2. ASTM International
3. JIS (Japon Endüstri Standartları)
4. EN (Avrupa Normları)
5. ASTM/EURATOM gibi nükleer ve malzeme standartları

Uluslararası standartlara uygun analizler, akredite kuruluşlarda yapılmalıdır.

ÇIKARMA – İŞLETME – ÜRÜN SÜRECİ

ARAŞTIRMA & ETÜT

1. MTA jeolojik veri toplar, rezerv tahmini
2. Çevresel ve sosyal etki çalışmaları

LİSANSLAMA

1. MAPEG izinleri
2. ÇED süreci
3. Saha rehabilitasyon planları

ÇIKARMA

1. Yeraltı madenciliği
2. Açık ocak yalnızca çevreye uygun özel modellerde

Uludağ için yeraltı pilot modeli öne çıkar.

ZENGİNLEŞTİRME

1. Flotasyon, gravite, manyetik ayırma
2. APT (Amonyum Paratungstat) üretimi

ÜRÜNLEŞME

1. Tungsten karbür (WC)
2. Metalik tungsten
3. Savunma/sanayi bileşenleri

TÜRKİYE ÖLÇEĞİNDE VOLFRAM POTANSİYELİ

ULUDAĞ (Bursa)

1. En bilinen saha
2. MTA tarafından çalışılmış
3. Geçmişte işletme geçmişi var
4. Bugün stratejik pilot model için uygun

Türkiye, bu kaynağı sadece çıkarma değil, ürünleşme ve teknoloji perspektifiyle değerlendirmelidir.

DÜNYA ÖLÇEĞİNDE VOLFRAM

BAŞLICA ÜRETİCİ ÜLKELER

1. Çin (~%80+)
2. Vietnam
3. Rusya
4. Bolivya
5. Ruanda
6. Portekiz & Avusturya

Çin’in baskın konumu arz riskini artırır; bu nedenle ulusal strateji kritik önemdedir.

SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞI KOORDİNASYONUNDA MODEL

PAYDAŞ YAPISI

Lider Kurum

1. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı

Stratejik Ortaklar

1. Savunma Sanayii Başkanlığı
2. MTA
3. İstanbul Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü

Teknoloji Destekçisi

1. Teknoparklar + Üniversiteler

Akreditasyon & Denetim

1. TÜRKAK
2. TÜBİTAK
3. Çevre Bakanlığı

İSTANBUL MERKEZLİ TEKNOPARK & ÜNİVERSİTE İŞBİRLİĞİ

AMAÇ

1. Cevherden ürünleşmeye
2. Veri–bilgi–teknoloji transferine
3. Savunma ve endüstri ihtiyaçlarına uyum

İÇERİK

1. Pilot zenginleştirme tesisleri
2. APT ve ileri ürün Ar-Ge
3. Yüksek sıcaklık alaşımları
4. Sert metal üretim süreçleri

Uludağ sahasından gelen veri burada kuluçkalanır, ürün burada üretilir.

TURİZME GÖRÜNMEYEN, ÇEVREYE DOKUNMAYAN MODEL

Uludağ sahası:

1. Görsel–çevresel etki yok
2. Turizmle çakışma yok
3. Klasik madencilik dışı

Bu, yalnızca stratejik proje modelidir,

ticari açık ocak projesi değil.

**DÜNYA ÖLÇEĞİNDE VOLFRAM (TUNGSTEN)

ÜRETİCİ ÜLKELER KARŞILAŞTIRMA TABLOSU**

ÇIKARMA YÖNTEMLERİ – TEMEL FARK

Açık Ocak Ağırlıklı Ülkeler

1. Çin, Vietnam, Bolivya, Ruanda
2. Düşük maliyet
3. Yüksek çevresel tahribat
4. Turizmle uyumsuz

Yeraltı Ağırlıklı Ülkeler

1. Avusturya, Portekiz, Kanada
2. Yüksek teknoloji
3. Düşük çevresel etki
4. Turizm ve doğa ile uyumlu

Uludağ, açıkça bu ikinci gruba benzer.

ÇEVRESEL YAKLAŞIM KARŞILAŞTIRMASI

Model

Etki

Açık ocak – düşük standart-Ekosistem kaybı

Açık ocak – orta standart-Uzun vadeli risk

Yeraltı – yüksek standart-Minimum etki

Kapalı devre pilot-Etkisiz

Avrupa ülkeleri Alp modeli ile çevreyi öncelemektedir.

TİCARİLEŞME STRATEJİLERİ

Düşük Katma Değer Modeli

1. Sadece konsantre ihracatı
2. Afrika & Güney Amerika

Orta Seviye Model

1. APT üretimi
2. Vietnam, Portekiz

Yüksek Katma Değer Model

1. Tungsten karbür
2. Savunma & havacılık parçaları
3. Avusturya, Almanya, ABD

Türkiye’nin hedefi son grup olmalıdır.

ÜRÜN KARŞILAŞTIRMA TABLOSU

Ürün/Katma Değer/Kullanım Alanı

Volfram konsantresi/Düşük/Hammadde

APT/Orta/Kimya, metal

Metalik tungsten/Yüksek/Savunma, nükleer

Tungsten karbür (WC)/Çok yüksek/Kesici takımlar

Alaşımlar,/Çok yüksek/Uzay, havacılık

Ürün/Katma Değer/Kullanım Alanı

Volfram konsantresi/Düşük/Hammadde

APT/Orta/Kimya, metal

Metalik tungsten/Yüksek/Savunma, nükleer

Tungsten karbür (WC)/Çok yüksek/Kesici takımlar

TÜRKİYE İÇİN STRATEJİK OKUMA

Uludağ sahası:

1. Çin tipi açık ocak modeliyle kabul edilemez
2. Avusturya tipi yeraltı + yüksek çevre standardı ile uyumlu
3. Ticari değil stratejik pilot yaklaşım gerekli

“Dünya volfram üretiminde çevreyi yok edenler hammadde satar,

çevreyi koruyanlar teknoloji satar.”

Uludağ’daki volfram potansiyeli, Çin modeliyle değil;

Avusturya–Portekiz modeliyle,

yüksek çevre standardı ve ileri ürün odaklı olarak değerlendirilmelidir.

**TÜRKİYE’DE VOLKANİK BÖLGELERDE VOLFRAM (TUNGSTEN) POTANSİYELİ

VOLFRAMIN JEOKİMYASAL GERÇEĞİ (KRİTİK NOKTA)

Önce net bir bilimsel çerçeve:

Volfram tipik olarak:

1. Granitik–plütonik kayaçlarla ilişkili
2. Skarn, greisen ve hidrotermal damar tiplerinde
3. Asidik–orta magmatik sistemlerde oluşur

Bazaltik–genç volkanik sistemler (Ağrı, Erciyes gibi):

1. Volfram için birincil yatak üretmez
2. Ancak iz–eşlik (trace) seviyesinde bulunabilir

Bu nedenle “volkanik dağ var = volfram var” yaklaşımı bilimsel değildir.

AĞRI DAĞI VE DOĞU ANADOLU VOLKANİK KUŞAĞI

Jeolojik Özellik

1. Genç (Neojen–Kuvaterner)
2. Bazaltik–andezitik volkanizma
3. Derin granitik sokulum yok veya çok sınırlı

Volfram Açısından Durum-Kriter

Değerlendirme-Birincil volfram yatağı,Yok,Skarn–greisen oluşumu,Uygun değil

İz element olarak W,Olası,Ekonomik işletme,Mümkün değil

Ağrı Dağı çevresi, volfram için stratejik ya da ekonomik hedef alan değildir.

TÜRKİYE’DE VOLFRAM AÇISINDAN DAHA UYGUN JEOLOJİK KUŞAKLAR

BATI ve KUZEYBATI ANADOLU (YÜKSEK POTANSİYEL)

Bölge/Jeolojik Tip/Volfram Uygunluğu

Uludağ – Bursa./Granitik sokulum/Yüksek

Biga Yarımadası/Asidik magmatizma/Orta

Kazdağları/Plütonik–hidrotermal/Araştırılabilir

Kütahya–Eskişehir/Skarn–damar/ Lokal

Bu kuşaklar MTA’nın tarihsel olarak öncelik verdiği alanlardır.

İÇ ANADOLU VOLKANİK PROVİNSİ

Erciyes,Hasan dağı genç volkanik-uygun değil/Karaman Hasan dağı düşük potansiyel olup iç anadolu volkanikleri volfram için zayıf hedeflerdir.

KARADENİZ ve DOĞU KARADENİZ

1. Hidrotermal damarlar mevcut
2. Ancak Cu–Pb–Zn ağırlıklı
3. Volfram eşlik eden iz element seviyesinde

Ekonomik volfram yatağı tanımı için yetersiz.

Uludağ’da saha; İstanbul’da akıl, teknoloji ve ürün.

Madencilik değil, stratejik devlet projesi.

Uludağ (Bursa) Volfram Sahası, sahip olduğu çevresel hassasiyet, milli park statüsü ve turizm değeri nedeniyle klasik madencilik anlayışıyla ele alınamaz. Bu nedenle proje; Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı liderliğinde, Savunma Sanayii ve MTA’nın aktif rol aldığı, İstanbul merkezli kümelenme ve teknopark modeli ile yapılandırılmalıdır.