Enflasyon Düşüyor Ama Kira ve Okul Fiyatları Neden Direniyor?
Son zamanlarda haberlerde sıkça duyuyorsun: “Enflasyon düşüş eğiliminde!” İyi, güzel de marketteki peynirin fiyatı, her gün gittiğin kahvecinin hesabı ya da en önemlisi ev kirası, okul taksiti, hastane masrafları neden bir türlü aşağı inmiyor? Aksine, sanki gizli bir el bu fiyatları yukarıda tutmak için direniyor gibi, değil mi?
İşte ekonomistlerin geceleri uykusunu kaçıran, bizim de cüzdanımızı hafifleten bu durumun adı: Hizmet Enflasyonunda Katılık (ya da daha popüler adıyla yapışkan enflasyon).
Gelin, arkamıza yaslanalım ve hayatımızın tam merkezindeki bu “fiyatların düşmeme inadını” hiç kafanızı karıştırmadan masaya yatıralım.
Mal Başka, Hizmet Başka: Neden Aynı Hızda Düşmüyorlar?
Önce resmi netleştirelim. Ekonomi iki ana damardan beslenir: Mallar ve Hizmetler.
Bir domatesin, televizyonun veya kıyafetin (yani malların) fiyatı hızlı değişebilir. Diyelim ki ham madde ucuzladı, lojistik maliyetleri düştü ya da talep azaldı; hop, ertesi gün etiketlerin aşağı indiğini görebilirsiniz.
Ama iş bir hizmet satın almaya geldiğinde (ev kiralamak, çocuğunu okula yazdırmak, dişçiye gitmek gibi) kurallar tamamen değişiyor. Hizmet sektöründe fiyatlar bir kez yükseldi mi, oraya adeta çıpayla bağlanıyor.
Üç Büyük Yapışkan: Kira, Eğitim ve Sağlık
Peki, bu katılık en çok nerelerde canımızı yakıyor ve arkasında ne gibi sebepler var? Gelin yakından bakalım:
1. Kira Fiyatları: Sözleşme Zinciri ve Barınma Krizi
Kiralar, hizmet enflasyonunun en inatçı çocuğudur. Neden mi? Çünkü kiralar günlük veya aylık belirlenmez. Yılda bir kez sözleşme yapılır ve o fiyat 12 ay boyunca kilitlenir. Geçmişteki yüksek enflasyonu gören ev sahipleri, gelecekteki riskleri de hesaba katarak fiyatı baştan yüksek tutar. Ayrıca barınma zorunlu bir ihtiyaç olduğundan, “Pahalıysa bu ay ev kiralamayayım” diyemediğimiz için talep hiç bitmez, fiyatlar da gevşemez.
2. Eğitim Masrafları: Geleceğe Yatırımın Bedeli
Özel okul ücretleri, kurslar, kitaplar… Eğitim sektöründe de fiyatlar yıllık belirlenir. Okulların en büyük maliyeti öğretmen ve personel maaşları, yemek, servis ve elektrik gibi kalemlerdir. Bu girdilerin fiyatı düşmedikçe (ki genelde düşmez), eğitim ücretlerinde bir indirim beklemek ne yazık ki hayal olur. Üstelik anne babalar çocuklarının eğitimi için her türlü fedakarlığı yapmaya hazır olduğundan, bu alandaki talep de kolay kolay kırılmaz.
3. Sağlık Sektörü: Teknolojik Maliyet ve Zorunluluk
Sağlık söz konusu olduğunda akan sular durur. Hastanelerin kullandığı teknolojik cihazlar, ithal ilaçlar ve uzman personel maliyetleri çok yüksektir. Sağlık hizmetleri de tıpkı kira gibi ertelenemez bir ihtiyaçtır. Dişiniz ağrıdığında “Enflasyonun düşmesini bekleyeyim” diyemezsiniz. Bu zorunluluk, sağlık sektöründeki fiyat katılığı en üst seviyeye çıkarır.
Bu “Katılık” Nasıl Kırılır? Cebimiz Ne Zaman Rahat Edecek?
Açık konuşalım; hizmet enflasyonunu düşürmek, döviz kurunu düşürmekten ya da marketteki yağı ucuzlatmaktan çok daha zordur. Çünkü işin içinde psikoloji ve beklentiler yönetimi var.
İnsanlar önümüzdeki yıl enflasyonun gerçekten düşeceğine inanmadığı sürece, kendi hizmetlerine (ister kuaför olsun, ister özel ders öğretmeni, ister ev sahibi) zam yapmaya devam ederler. Bu döngünün kırılması için:
-
Ekonomi politikalarına olan güvenin tam olması,
-
Maliyetlerin (özellikle akaryakıt, enerji ve işçilik) uzun süre istikrarlı kalması,
-
Fiyat algısının yeniden normale dönmesi gerekiyor.
Özetle; Çarşı pazardaki fiyatların sakinleşmesi harika bir haber ancak kiranın, okulun ve sağlığın bütçemizi rahatlatması biraz daha zaman alacak gibi görünüyor. Bu süreçte bütçeyi sıkı tutmak ve uzun vadeli taahhütlerin altına girerken iki kez düşünmek en mantıklısı!
Siz bu konuda ne düşünüyorsunuz? Sizin bütçenizi en çok hangi hizmet kalemi zorluyor? Yorumlarda buluşalım!
