TÜİK Dış Ticaret Endeksleri Açıklandı: Fiyatlar Yükseliyor, Miktar Düşüyor!
TÜİK (Türkiye İstatistik Kurumu) merakla beklenen Ağustos dış ticaret endekslerini yayınladı. Rakamlara şöyle bir uzaktan baktığımızda ilk dikkat çeken detay şu: Mallarımızın fiyatı artıyor ama sattığımız ve aldığımız ürün miktarı az bir miktar geriliyor.
Peki bu tablo bize tam olarak ne söylüyor?
1. Birim Değer Endeksleri: Fiyatlar Nereye Gidiyor?
Birim değer endeksi, basitçe sattığımız veya aldığımız malların “fiyat değişimini” gösterir.
Ağustos verilerine göre ihracat birim değer endeksi, geçen yılın aynı ayına kıyasla %8,5 arttı. Yani ihraç ettiğimiz ürünlerin ortalama fiyatı yükseldi. Alt kalemlere baktığımızda:
-
Yakıtlar: %47,1 ile rekor fiyat artışı gösterdi.
-
Ham Maddeler (Yakıt hariç): %10,9 arttı.
-
Gıda, İçecek ve Tütün: %7,4 yükseldi.
-
İmalat Sanayii: %5,1 artış kaydetti.
Diğer taraftan ithalat birim değer endeksi ise yıllık bazda %13,7 artış gösterdi. İthal aldığımız ürünlerin fiyatı, sattıklarımızdan daha hızlı yükseldi. İthalattaki alt detaylar ise şöyle:
| Sektör | İthalat Fiyat Değişimi (%) |
| Yakıtlar | %35,9 Artış |
| Ham Maddeler | %12,5 Artış |
| İmalat Sanayii | %7,5 Artış |
| Gıda, İçecek, Tütün | %4,2 Azalış |
Analiz Notu: İthalatta gıda grubu fiyatları düşerken, özellikle enerji (yakıt) ve ham madde fiyatlarındaki yukarı yönlü seyir maliyet baskısının devam ettiğini gösteriyor.
2. Miktar Endeksleri: Ne Kadar Mal Sattık, Ne Kadar Aldık?
Fiyat artışlarını bir kenara koyup “fiziki hacme” yani Miktar Endeksi’ne baktığımızda tablo biraz farklılaşıyor.
-
İhracat Miktar Endeksi: Geçen yılın aynı ayına göre %0,4 azaldı. Ham maddede %19,3 ve gıdada %1,9 artış yaşansa da yakıtta %20 ve imalat sanayisinde %4,5’lik düşüş toplam hacmi hafifçe aşağı çekti.
-
İthalat Miktar Endeksi: Yıllık bazda %2,8 geriledi. Gıdada %36,2 gibi ciddi bir ithalat miktar artışı görsek de imalat ve yakıttaki düşüşler genel ithalat miktarını geriletti.
Mevsim Etkisinden Arındırılmış Seyir
Takvim ve mevsim etkilerini temizleyip bir önceki aya (Temmuz) kıyasla baktığımızda:
-
İhracat Miktar Endeksi: 143,6’dan 145’e yükselerek %1 artış kaydetti.
-
İthalat Miktar Endeksi: 114,6’dan 111,7’ye düşerek %2,5 azaldı.
Yani aylık bazda baktığımızda ihracat hacmimiz hafif bir toparlanma emaresi gösterirken, ithalat hacmimiz daralmaya devam ediyor.
3. Dış Ticaret Haddi Alarm mı Veriyor?
Ekonomide Dış Ticaret Haddi, sattığımız malların fiyatının, aldığımız malların fiyatına oranını ifade eder. Eğer bu oran 100’ün üzerindeyse kârlıyız demektir; 100’ün altına düştükçe dış ticarette “pahalı alıp ucuz satma” riskimiz artar.
Ağustos 2025’te 94,3 olan dış ticaret haddi, 4,3 puan azalarak Ağustos ayında 90 seviyesine geriledi.
| Dönem | Dış Ticaret Haddi |
| Ağustos 2025 | 94,3 |
| Ağustos 2026 | 90,0 |
Bu Ne Anlama Geliyor?
İthalat birim değer endeksindeki %13,7’lik artışın, ihracat birim değer endeksindeki %8,5’lik artışın üzerinde kalması dış ticaret haddimizi olumsuz etkiledi. Özetle; küresel pazarda satın aldığımız malların fiyatı, ihraç ettiğimiz ürünlerin fiyatından daha hızlı yükseldiği için dış ticaretteki reel satın alma gücümüzde bir miktar aşınma yaşandı.
Genel Değerlendirme ve Sonuç
Ağustos verileri bizlere dış ticarette küresel maliyetlerin (özellikle enerji ve ham madde) üzerimizdeki baskısını net bir şekilde gösteriyor. İhracat miktarımızın aylık bazda %1 toparlanması sevindirici olsa da, dış ticaret haddindeki 4,3 puanlık gerileme, birim başına elde ettiğimiz kârlılığın azaldığına işaret ediyor.
Önümüzdeki dönemde imalat sanayiinde yüksek katma değerli ürünlerin payını artırmak, dış ticaret haddini tekrar 100 seviyesinin üzerine taşımak adına kritik bir rol oynayacaktır.
