Sosyal medyada veya YouTube’da gezinirken bazen öyle iddialara denk geliyoruz ki insan “Bak şimdi, işin aslı aslında hiç de öyle değil!” demekten kendini alamıyor. Son dönemde popüler olan, tarihçi olmadığı halde milyonlarca insan tarafından adeta bir “tarih gurusu” gibi takip edilen bir ismin videosu da tam olarak böyle bir tartışmanın fitilini ateşledi.
İddia şu: “Yahu bu Fatih koca İstanbul’u 53 günde zor aldı, oysa ondan 250 yıl önce Latinler (Haçlılar) şehri iki haftada tereyağından kıl çeker gibi ele geçirmişti. Demek ki 1453 bir askeri başarı değilmiş.”
Kulağa ilk başta şok edici geliyor, değil mi? Ama arkana yaslan; çünkü bugün o popüler YouTube videosunun arkasındaki devasa bilgi eksikliğini ve elmalarla armutların nasıl birbirine karıştırıldığını enine boyuna konuşacağız.
Kapıları İçeriden Açılan Şehir: 1204 Latin İstilası
Gelin önce zaman makinesini biraz geriye saralım. 1204 yılına, yani 4. Haçlı Seferi’ne gidiyoruz. Evet, Latinlerin İstanbul’u çok kısa sürede ele geçirdiği doğru. Ancak “Nasıl ele geçirdiler?” sorusunun cevabı, o YouTube videosunda anlatılmayan asıl hikaye.
O dönem Bizans İmparatorluğu tam bir taht kavgaları ve iç savaş cehennemi yaşıyordu. Devrik Bizans prensi Alexios, Latin şövalyelerine gidip “Beni tahta çıkarın, size hazinenin kapılarını açacağım” diyerek onları bizzat başkente davet etti. Yani Haçlılar İstanbul surlarının önüne bir “düşman ordusu” olarak gelmedi; Bizans’ın bir fraksiyonunun müttefiki olarak içeri buyur edildi!
Dahası, o dönem Latinler deniz surlarına saldırdığında içerideki Venedikli denizciler şehri çok iyi tanıyordu ve Bizans’ın savunma koordinasyonu sıfırdı. Şehir dışarıdan kuşatılmadı, içerideki siyasi çürümenin kurbanı oldu.
1453: Dünyanın En Güçlü Savunma Sistemine Karşı Savaşmak
Şimdi gelelim 1453 yılına, Fatih Sultan Mehmet’in karşısındaki tabloya. Karşımızda iç savaşa teslim olmuş bir şehir yoktu. Aksine, yüzyıllardır hiçbir ordunun (Hunlar, Araplar, Bulgarlar dahil) aşamadığı, üç kademeli devasa Theodosius Surları sapasağlam ayaktaydı.
Bizans, Latin istilasından ders çıkarmış, deniz surlarını güçlendirmiş ve Haliç’in ağzına o meşhur devasa demir zinciri çekmişti. Şehri savunanların başında ise dönemin en iyi sur savunma uzmanı olan Cenevizli komutan Giovanni Giustiniani vardı.
“1453’te İstanbul’u kuşatmak, sadece bir şehre saldırmak değil; bin yıllık bir askeri mühendislik dehasına meydan okumaktı.”
Mühendislik Dehası: Neden Askeri Bir Başarı?
Eğer Fatih ve ordusu sadece “klasik yollarla” saldırsaydı, o kuşatma belki 53 gün değil, aylarca sürebilir ve başarısız olabilirdi. Ancak 1453’ü bir askeri deha yapan şey, Fatih’in getirdiği yeniliklerdi:
-
Şahi Topları: O döneme kadar dünya tarihinde görülmemiş büyüklükte, surları dövebilecek devasa topları bizzat Fatih tasarlattı. Bu, askeri tarihte balistik bir devrimdi.
-
Gemilerin Karadan Yürütülmesi: Haliç’in zincirini aşamayan genç padişah, bir gecede 70’e yakın gemiyi karadan yürüterek Haliç’e indirdi. Bu hamle, Bizans’ın tüm savunma planını ve psikolojisini darmadağın etti.
-
Yürüyen Kuleler ve Lağımlar: Surların altına kazılan tüneller ve sur boyundaki devasa hareketli kuleler, kuşatma teknolojisinin zirvesiydi.
Özetle: Elma ile Armutu Karıştırmak
Popüler kültür figürlerinin yaptığı en büyük hata, tarihi bağlamından (konseptinden) koparmaktır. İç savaş yaşayan, kapıları müttefik diye açılan 1204 İstanbul’u ile; her türlü teknolojik ve askeri hazırlığını yapmış, surları tahkim edilmiş 1453 İstanbul’unu bir tutmak sadece bilgisizlik değil, aynı zamanda askeri tarihe haksızlıktır.
Fatih Sultan Mehmet, sadece bir şehri almadı; Orta Çağ’ın “aşılmaz surlar” doktrinini yıkarak savaş tarihini kökten değiştirdi. Yani dostlar, ekrandaki her “Kendinden emin konuşan” popüler figüre hemen inanmayın; tarih detaylarda gizlidir!
