Demokrasiye Vurulan Darbe: 12 Eylül’ün Üzerinden 46 Yıl Geçti
Türkiye demokrasi tarihinin en karanlık sayfalarından biri olan 12 Eylül 1980 askeri darbesinin üzerinden 46 yıl geçti. “Bayrak Harekatı” kod adıyla yürütülen ve Türk siyasi hayatı ile toplumsal yapısını kökten sarsan antidemokratik müdahale, geride onlarca yıl silinmeyen acılar ve insan hakları ihlalleri bıraktı.
12 Eylül 1980 Askere Müdahale Süreci ve Bilanço
Genelkurmay Başkanı Orgeneral Kenan Evren liderliğindeki Milli Güvenlik Konseyi; Anayasa’yı yürürlükten kaldırarak TBMM’yi lağvetti, siyasi partilerin faaliyetlerini durdurdu ve parti liderlerini sürgüne gönderdi. Sıkıyönetim ilanıyla birlikte sivil toplum kuruluşları kapatıldı, kültür-sanat hayatı ve basın ağır baskı altına alındı.
| Süreç ve Uygulama | Detaylar ve Sayısal Veriler |
| Gözaltı ve Yargılamalar | 650 bin kişi gözaltına alındı; 210 bin davada 230 bin kişi yargılandı. |
| İdam Cezaları | 517 kişiye idam cezası verildi, 50 kişinin kararı infaz edildi. |
| İnsan Hakları İhlalleri | Erdal Eren (17) gibi gençler yaşı büyütülerek idam edildi. |
| Vatandaşlık ve İstihdam | 14 bin kişi vatandaşlıktan çıkarıldı, binlerce öğretmen ve akademisyen ihraç edildi. |
| Sansür ve Basır Baskısı | 1000’e yakın film yasaklandı, gazetecilere ağır hapis cezaları istendi. |
12 Eylül Darbecilerinin Yargılanması ve Karar Süreci
Darbecilerin kendilerine sağladığı anayasal dokunulmazlık (Geçici 15. Madde), 12 Eylül 2010 referandumuyla kaldırıldı. Ardından başlayan hukuki süreçte Kenan Evren ve Tahsin Şahinkaya yargı önüne çıkarıldı.
-
2012 İddianamesi: Ankara 12. Ağır Ceza Mahkemesi, darbecileri anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs suçlamasıyla yargılamaya başladı.
-
Müebbet Hapis Kararı: 2014 yılında mahkeme, Evren ve Şahinkaya’yı ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına çarptırdı ve rütbelerinin sökülmesine karar verdi.
-
Davanın Düşmesi: Yargıtay temyiz sürecindeyken sanıkların (Evren 2015, Şahinkaya 2015) hayatını kaybetmesi üzerine kamu davası usulen düşürüldü. Mal varlıklarına el konulması ve rütbe sökülmesine yer olmadığına karar verilerek dosya kapatıldı.
12 Eylül darbesi, sebep olduğu toplumsal tahribat ve hukuki tartışmalarıyla Türkiye’nin hafızasındaki yerini koruyor.
