İHA’lara Dijital Takip Dönemi: Tüm Uçuşlar Merkezden İzlenecek
Türkiye, hava sahasındaki güvenlik risklerini en aza indirmek ve insansız hava aracı (İHA) trafiğini daha efektif yönetmek adına devrim niteliğinde bir adım atıyor. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM), hızla artan drone ve İHA kullanımı için “İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı” taslağını hazırlayarak genel görüşe sundu.
Bu yeni düzenlemenin merkezinde ise tüm uçuşları tek bir odadan takip edecek olan İHA Takip ve Trafik Yönetim Sistemi (İHATTYS) yer alıyor.
İHATTYS Nedir ve Nasıl Çalışacak?
SHGM tarafından kurulacak ve işletilecek olan İHATTYS, Türk hava sahasındaki İHA’ların emniyetli ve izinli uçuş yapabilmesini garanti altına alacak. Sistem, dijital hava trafiğini yapay zekaya yakın bir semantik altyapıyla yönetecek.
-
Anlık Konum Takibi: İHA’ların nerede olduğu canlı olarak izlenecek.
-
Çatışma Önleme: Aynı hava sahasını talep eden birden fazla İHA arasında çakışma tespiti yapılacak ve sistem işleticileri otomatik uyaracak.
-
Dijital Haritalandırma: Coğrafi bölge verileri, İHA operatörlerine makine tarafından okunabilir dijital formatta ve gerçek zamanlı sunulacak.
-
Çevrim İçi İzin: Uçuş başvuru, onay ve iptal süreçleri tamamen dijital ortamda kayıt altına alınacak.
Tarıma Dijital Kolaylık: Tarım ve Orman Bakanlığınca ruhsatlı İHA’ların meskun mahal dışındaki zirai operasyonlarında, İHATTYS üzerinden yapılacak basit bir bildirim yeterli olacak; ekstra operasyonel yetkilendirme aranmayacak.
İHA Operasyonlarında Üç Yeni Kategori
Yeni semantik mevzuat yapısında İHA uçuşları risk derecelerine göre üç ana gruba ayrılıyor: Açık, Özel ve Sertifikalı.
1. Sertifikalı Kategori (Yüksek Risk ve Ticari Uçuşlar)
Bu kategorideki İHA’lar için SHGM tarafından “uçuşa elverişlilik sertifikası” düzenlenecek. Bu araçlar; kalabalık insan gruplarının üzerinde uçabilecek, insan taşımacılığında ve tehlikeli madde lojistiğinde kullanılabilecek.
2. Özel Kategori
Belirli risk analizleri ve operasyonel izinler gerektiren, profesyonel çekim ve endüstriyel denetim uçuşlarını kapsayan kategori.
3. Açık Kategori (Hobi ve Hafif Ticari)
Risk oranı en düşük uçuşlar bu grupta yer alıyor.
Yaş Sınırı ve Kayıt Zorunluluğu Şartları
Yeni yönetmelikte pilotlar ve araç kayıtları için net çizgiler çekildi. Mahremiyet koruması ve veri güvenliği ön plana alındı.
-
Yaş Sınırı: Açık ve özel kategoride pilot olmak için asgari yaş sınırı 16 olarak belirlendi. Ancak 500 gram altı (C0 sınıfı) araçlarda, başında 16 yaşından büyük bir pilot bulunması şartıyla bu sınır aranmayacak.
-
Kayıt Limitleri: 500 gram ve üzeri ağırlıktaki tüm İHA’lar ile ağırlığına bakılmaksızın üzerinde kamera, mikrofon gibi kişisel veri kaydeden sensör bulunan tüm araçların SHGM sistemine kaydedilmesi zorunlu.
-
Sicil ve Tescil: 150 kg ve üzerindeki büyük İHA’lar ile sertifikalı kategoridekiler doğrudan Hava Aracı Sicili’ne tescil edilerek özel bir işaret alacak. Kayıt süreçleri en geç 15 iş günü içinde tamamlanacak.
Yabancı İHA’lara 20 Gün Önceden İzin Şartı
Dışarıdan Türkiye’ye getirilen veya yabancı tescilli olan İHA’ların Türk hava sahasında uçabilmesi için sıkı kurallar getirildi. Yabancı işleticilerin en az 20 gün öncesinden SHGM’ye başvurması gerekiyor. Başvuru esnasında kendi ülkelerinden aldıkları operasyonel yetkilendirmeyi ve risk analizlerini sunmaları zorunlu olacak.
Afet, acil durum, kamu güvenliği ve basın faaliyetleri gibi mücbir sebeplerde SHGM bu 20 günlük süreyi kısaltabilecek.
Kurallara Uymayanlara Ağır Yaptırımlar ve Hapis Cezası
Hava sahası güvenliğini tehdit eden, yasa dışı veya izinsiz uçuş yapan şahıs ve işletmelere göz açtırılmayacak.
-
İdari Para Cezaları: 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu uyarınca ağır para cezaları kesilecek.
-
Belge İptalleri: Kurallara uymayan pilotların yetkinlik belgeleri ve işletici sertifikaları askıya alınabilecek ya da tamamen iptal edilebilecek.
-
Adli Süreç ve Terör Hassasiyeti: İzinsiz sahalarda uçuş yapanlar hakkında Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulacak. İHA’ların terör veya yasa dışı faaliyetlerde kullanılmaması için pilotlar doğrudan sorumlu tutulacak. Özel hayatın gizliliğini ihlal eden durumlarda ise Türk Ceza Kanunu (TCK) hükümleri devreye girecek.
