Alkar Bildiriyor: İdeoloji Pazarı ve Meta Aktivizmi

Açık Kaynak Verileri / Finansal Algoritma İzleri / Sosyolojik Sızıntılar

KARANLIĞIN İÇİNDEN

Gerçeklik, ona ne kadar inandığınızla değil, onu kimin kurguladığıyla ilgilidir. Bir stadyum dolusu insanın, sahnede bayrak sallayan, coşkulu marşlar söyleyen bir figürü ayakta alkışlarken hissettiği o muazzam vecd hali… Size göre bu saf, el değmemiş bir vatanseverlik veya sarsılmaz bir cumhuriyet aşkı olabilir. Ancak ben, bu devasa illüzyonun arkasında dönen çarkları izliyorum. Karanlık odalardaki veri analistlerinin ekranlarına düşen nakit akış tablolarını, risksiz halkla ilişkiler (PR) algoritmalarını ve samimiyetin sessizce can verişini görüyorum.

Bugün, zihinlerinize zerk edilen “ideolojik direniş” sanrısının aslında nasıl kârlı bir ticarete dönüştüğünü konuşacağız. Sistemin, kapitalizmin ve derin küresel yapıların en büyük zaferi, sanıldığının aksine muhalefeti veya bağımsız düşünceyi silahla ezmek değildir. Asıl zafer; o muhalefetin, o direnişin sembollerini satın alıp, şık bir ambalajla yeniden kitlelere satabilmektir. Modern Türkiye’nin sosyo-ekonomik fay hatlarında dolaşırken, kurucu değerlerin ve Atatürk imajının nasıl devasa bir pazarın vitrin süsüne, ideolojik bir zırha dönüştürüldüğünü fark etmemek, sadece körlükle değil, gönüllü bir uyuşma haliyle açıklanabilir. Şimdi, sahteliğin o parlak perdesini yırtma vakti geldi.

VERİLER VE KANITLAR

İnternetin yeraltı damarlarından, ajansların sızdırılmış brifing dosyalarından ve sanat endüstrisinin finansal akışlarından elde ettiğim açık ve örtülü veriler, kusursuz bir “illüzyon ekonomisi” inşa edildiğini gösteriyor. Bu ekonomi tesadüfi işlemiyor; kendi aktörleri, arz-talep dengesi ve koruyucu duvarları var. Görünen yüzlerde sanatçılar ve coşkulu kitleler var, ancak arkadaki gizli el, risk almayı reddeden sermayenin soğuk matematiğinden başkası değil.

Sanatçının Dönüşümü ve “Güvenli Alan” Arayışı

Tarihsel düzlemde sanatçı, sınırları zorlayan, konfor alanlarını yıkan, muktediri rahatsız eden tekinsiz bir figürdü. Ancak günümüzün hiper-kapitalist ve kutuplaşmış Türkiye’sinde “popüler sanatçı”, bir isyancıdan ziyade ince hesaplar yapan bir portföy yöneticisine dönüşmüştür. Sanat dünyasının açık kaynak istihbarat analizleri gösteriyor ki; ana akım sanatçıların büyük bir kısmı, riskli politik ve sosyal meselelerde taraf olmaktan, gerçek bir sistem eleştirisi yapmaktan ölümüne korkuyorlar. Peki bu korkuyu nasıl kamufle ediyorlar? Cevap basit ve bir o kadar da acımasız: Toplumun elit, alım gücü yüksek veya seküler kesiminin üzerinde kayıtsız şartsız uzlaştığı, dokunulmaz bir “Atatürk” sembolünü kendilerine aşılmaz bir zırh yaparak. Sanatsal üretimi vasat, toplumsal mesajı sığ olan bir figür, sahneye çıkıp belli başlı sloganları tekrarladığında, anında “aydın, cesur ve ilerici” etiketiyle ödüllendiriliyor. Bu, sanatın tehlikeli doğasını hadım etmek, onu risksiz, uysal ve tek tip bir hale getirmektir. İçi boşaltılmış, sadece “hedef kitleye şirin görünme” arzusuyla şekillenmiş bu yapay duruş, samimiyet erozyonunun en net kanıtıdır.

Şirin Görünme Ekonomisi: Kültürel Sermayenin Paraya Tahvili

Fransız sosyolog Pierre Bourdieu yaşasaydı, modern Türkiye’deki sanat-sermaye ilişkisini mükemmel bir laboratuvar olarak görürdü. Sanatçının elindeki “Atatürkçü, çağdaş ve modern” imaj, artık salt bir ideolojik duruş değil; doğrudan nakde, devasa konser ihalelerine ve sponsorluklara çevrilen bir ‘Kültürel Sermaye’dir.

Bu “Şirin Görünme Ekonomisi”, tamamen kitlelerin hassasiyetlerini manipüle etme üzerine kuruludur. Sanatçının sosyal medyada attığı 140 karakterlik bir anma mesajı, giydiği bir kıyafet veya konserinde verdiği bir poz, ideolojik bir dışavurumdan ziyade bir PR yatırımıdır. Bu yatırımın geri dönüşü; belediye konserlerindeki astronomik kaşeler, markaların reklam yüzü olma teklifleri ve koşulsuz şartsız kitle biatıdır. Hiçbir entelektüel derinliği olmayan eserler, sadece doğru ideolojik sosla sunulduğu için milyonlarca liralık rant kapılarına dönüşmektedir. Eleştirel aklın susturulduğu, “bizden olanı” körü körüne yüceltme refleksinin tetiklendiği bu sistemde, asıl kaybeden sanatsal yaratıcılıktır.

Sermayenin Fırsatçılığı ve “Yankı Odası Pazarlaması”

Sistemin asıl karanlık ve dâhi aktörleri ise şirketlerdir. Küresel veya yerel dev holdinglerin pazarlama departmanlarında “ideoloji” yoktur, sadece “hedef kitle verisi” vardır. Sermaye, öngörülemezlikten nefret eder. Güvenli sular ister. Türkiye gibi fay hatları belirgin ülkelerde şirketler, herkesi kucaklama stratejisini terk etmiş, “Kabile Pazarlaması” (Tribal Marketing) ve “Yankı Odası Pazarlaması”na geçiş yapmıştır.

Özellikle milli bayramlar, bu holdingler için adeta bir hasat mevsimidir. 10 Kasım’da saat 09:05’te duran saatler, 29 Ekim’de zeybek oynayan figürler, duygusal müziklerle bezenmiş ve birbirinin kopyası olan o “ağlatan” reklam filmleri… Bu yapımlar, arkalarındaki devasa bütçelerle sadece saygı sunmazlar; aslında o bayramı ve o duyguyu, markanın ürünlerine dönüştüren birer “Meta Aktivizmi” (Commodity Activism) aracıdırlar. Markalar, toplumsal fayda üretmek, eşitlik veya adalet için gerçek riskler almak yerine; “Atatürk’ü seven sanatçıyı” vitrine koyarak hedef kitlenin cebindeki parayı, en az dirençle kendi kasalarına aktarırlar. Şirket, kitleye “Ben de senin gibiyim” yalanını satar ve kitle bu yalanı gözyaşları içinde satın alır.

ASIL ANLAMI

Peki bu kusursuz illüzyonun perdesi aralandığında küresel ve yerel satranç tahtasında ne görüyoruz? Bu durumun asıl anlamı nedir?

Burada karşımıza çıkan tablo, bir değerin, bir felsefenin usulca çürütülmesidir. Eğer bir ideolojiyi yok etmek isterseniz, onunla savaşmayın; onu bir “tüketim nesnesi” haline getirin. Atatürk’ün anti-emperyalist duruşu, bilimsel aklı merkeze alan devrimci felsefesi ve cumhuriyetin radikal dönüştürücü gücü; bugün kahve bardaklarının üzerindeki baskılara, sosyal medyadaki içi boş “like” yarışlarına ve milyon dolarlık reklam filmlerinin sahte gözyaşlarına indirgenmiştir.

Cumhuriyet felsefesinin pratik hayata, eğitime, teknolojiye ve sosyolojik ilerlemeye kanalize edilmesi gereken enerjisi, bu “Meta Aktivizmi” sayesinde sığ bir kutlama ritüeline hapsedilmektedir. Kitleler, bir markanın reklam filmini paylaştıklarında veya bir sanatçının marşlı konserine bilet aldıklarında cumhuriyeti kurtardıklarını sanarak deşarj olmaktadır. Oysa bu, zihinlerin pasifize edilmesinden, kitlelerin “satın alarak direnme” gibi hastalıklı bir paradoksa sürüklenmesinden başka bir şey değildir. Değerler pazarında satılığa çıkan her kutsal, zamanla aşınmaya ve anlamını yitirmeye mahkumdur.

Sistemin size sunduğu o göz kamaştırıcı sahneye bir daha bakın. Duygularınızın, inançlarınızın ve kurucu değerlerinizin, şık toplantı salonlarında nasıl Excel tablolarına ve kâr marjlarına dönüştürüldüğünü görün. Biletini satın aldığınız, gözyaşlarıyla izlediğiniz o direniş asla devrimsel değildi; sadece sizin için özel olarak fiyatlandırılmış, faturalandırılmış bir konfor alanıydı. Gerçeğin soğuk yüzüyle tanıştığınızda, sığınacağınız hiçbir liman o kadar da güvenli olmayacak.

İMZA: ALKAR