İstanbul, gökyüzünün en görkemli yolculuklarından birine ev sahipliği yapıyor. Kıtalar arası uzun bir yolculuğa çıkan binlerce göçmen kuş, enerji depolamak ve soluklanmak için kentin yeşil alanlarını bir “yakıt istasyonu” olarak kullanıyor.
Peki, bu minik yolcuların kıtaları aşan rotaları ve yaşam mücadeleleri nasıl takip ediliyor? İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Avcılar Yerleşkesi’nde yürütülen titiz halkalama çalışmaları, göçmen kuşların büyüleyici dünyasına ışık tutuyor.
Gökyüzünün Seyir Defteri: Kuşlara Nasıl Kimlik Veriliyor?
Kuş halkalama; can dostlarımıza zarar vermeden, üzerlerine takılan küçük ve özel kimliklerle onları bireysel olarak tanımamızı sağlayan uluslararası bir bilimsel yöntemdir.
-
Ekolojik Kimlik Kartı: Tıpkı insanlardaki TC kimlik numarası gibi, her kuşun ayağına takılan halkanın üzerinde benzersiz bir kod ve iletişim adresi yer alıyor.
-
Japon Sis Ağları ile Hassas Yakalama: Kuşlar, genellikle beslendikleri çalı alanlarına kurulan özel ağlarla, uzman ekiplerce sağlıklarına hiçbir zarar gelmeden yakalanıyor.
-
Fiziksel Profil Çıkarımı: Lisanslı halkacılar; kuşun türünü, yaşını, cinsiyetini, yağ ve kas durumunu, kanat/kuyruk uzunluğunu ve ağırlığını milimetrik detaylarla kaydediyor.
İşlemleri tamamlanan kuşlar, hızla ait oldukları gökyüzüne geri bırakılıyor.
10 Gramlık Dev Yürekler: Kıtalararası Göç Rotaları
Avrupa’da üreyip ya da İstanbul’u geçiş güzergahı olarak kullanıp Afrika’ya doğru süzülen kuşlar, akılalmaz mesafeleri katediyor. Üstelik bu minik canlıların tek durağı tek bir kıtayla da sınırlı kalmıyor:
-
Küçük Sinekkapan: Yalnızca 10 gram ağırlığında olmasına rağmen İstanbul’dan Hindistan’a kadar uzanan muazzam bir hat çizebiliyor.
-
Bülbül ve Benekli Bülbül: 20-30 gramlık bu türler; Sahra Altı Afrika, Tanzanya ve Kenya’ya kadar kanat çırpıyor.
-
Uluslararası Sürprizler: Romanya’da halkalanan bir küçük sinekkapan, Slovenya’dan gelen bir kındıra kamışçını ya da İsrail’den yola çıkan bir karabaşlı ötleğen İstanbul’da tespit edilebiliyor. Aynı şekilde İstanbul’da kayıt altına alınan bir karatavuk, Ukrayna’da yeniden yakalanabiliyor.
Küresel İklim Değişikliği ve İnsanlığın Geleceği
Halkalama çalışmaları yalnızca göç rotalarını çıkarmakla kalmıyor, gezegenin sağlık durumuna dair vital işaretler de sunuyor. Kuşların göç tarihleri, tercih ettikleri yollar ve taşıdıkları parazitler incelenerek küresel iklim değişikliği ve olası salgın hastalıklar önceden öngörülebiliyor.
“Kuşların siyasi sınırları yoktur, kuşların milliyetleri yoktur. Kuşlar dünyaya aittir ve doğayla ilgili çalışmalar bütün toplumları bir araya getirir.”
— Öğr. Gör. Dr. Ergün Bacak
Gelecek İçin Doğa Korumacılığı
Uzmanlar, kurak geçen dönemlerin göç verimliliğini doğrudan düşürdüğüne dikkat çekerken, kentin doğal vejetasyonunun (böğürtlen, incir ve meyve ağaçları) korunması gerektiğinin altını çiziyor. Halkalama istasyonlarının çocukların doğayla temas etmesi açısından da eşsiz bir eğitim alanı olduğunu vurgulayan Dr. Bacak, şu sözlerle konunun önemini özetliyor:
“Bir kuşa dokunduğu zaman bir çocuk, ömrü boyunca aslında doğaya ve kuşlara zarar vermez. Doğayı korumak, çocuklarımızı ve geleceğimizi korumak anlamına gelir.”
