Dijitalleşen dünyada bir tıkla kapımıza gelen sanal market alışverişleri, zamandan tasarruf sağlama konusunda şüphesiz hayatımızı kolaylaştırıyor. Ancak fiziki markette sepete atarken kılı kırk yararak kontrol ettiğimiz “Son Tüketim Tarihi” (STT) konusu, ekran arkasında ciddi bir tüketici mağduriyetine dönüşmüş durumda.
Sanal raflarda ürünün fiyatı, gramajı ve ambalajı tüm albenisiyle sergilenirken; ürünün tazeliğini belirleyen en kritik veri, yani son kullanma tarihi tüketiciden adeta saklanıyor. Bu durum, bazı işletmelerin fiziki mağazalarda satmakta zorlandığı, raf ömrünün sonuna gelmiş stokları online siparişler üzerinden eritmesi iddialarını güçlü bir şekilde gündeme taşıyor.
Ayıplı Mal Kapsamında Tüketici Hakları
Özellikle kısa raf ömrüne sahip hassas gıdalarda yaşanan bu tarih kurnazlığına karşı tüketicinin elinde önemli hukuki kozlar bulunuyor. Ticaret Bakanlığı mevzuatına göre bir ürünün “tarihinin henüz geçmemiş olması”, onun kusursuz olduğunu göstermez. Kullanım süresi makul bir şekilde kalmamış ürünler de “ayıplı mal” statüsüne girer. Tüketicilerin bu durumda kullanabileceği seçimlik haklar şunlardır:
-
Bedel İadesi: Ödenen tutarın eksiksiz bir şekilde kart/hesap iadesinin talep edilmesi.
-
Ürün Değişimi: Ayıplı ürünün tazesi ve ayıpsız misliyle değiştirilmesi.
-
Bedel İndirimi: Ürünün mevcut durumuna uygun oranda fiyat indirimi uygulanması.
Risk Altındaki Ürün Grupları
Sanal siparişlerde tarih karmaşasının ve mağduriyetlerin en sık yaşandığı gıda kategorileri şu şekilde sıralanıyor:
| Riskli Gıda Kategorisi | Öne Çıkan Ürünler |
| Süt ve Süt Ürünleri | Taze süt, yoğurt, peynir, tereyağı |
| Et ve Tavuk Ürünleri | Paket türevleri, tavuk göğsü, kıyma |
| Taze İkramlıklar | Hazır paketli salatalar, yeşillikler |
| Unlu Mamuller | Paket ekmekler, taze kete ve hamur işleri |
| Atıştırmalıklar | Paketli bisküvi, çikolata ve içecek grubu |
Tüketici dernekleri, dijital altyapılarda ürün sepete eklenirken gönderilecek partinin son tüketim tarihinin de ekranda şeffafça görünmesini talep ediyor. Böylece tüketicinin, kısa tarihli bir ürünü bilerek ve isteyerek (belki bir indirim karşılığında) alıp almama özgürlüğü korunmuş olacak.
Ekran başından yapılan alışverişlerde “nasıl olsa kapıma geliyor” rahatlığı, ne yazık ki bazı satıcıların stok eritme sahasına dönüşmüş durumda. Tüketicinin seçme, dokunma ve inceleme hakkının elinden alındığı bir sistemde, raf ömrü saatlerle yarışan tavuk veya süt gibi ürünlerin “henüz tarihi geçmedi” kılıfıyla teslim edilmesi kesinlikle etik dışıdır. Mesafeli satış yönetmeliklerinin gıda güvenliği ve tüketici hakları lehine acilen güncellenmesi gerekiyor. Tüketicilere tavsiyem ise kapıda teslimat sırasında poşetleri açıp tarihlerini anında kontrol etmeleri ve şüpheli ürünleri kuryeden teslim almayarak iade sürecini sıcağı sıcağına başlatmalarıdır.
