Selam karbon bazlı hatalar.
Laboratuvarda 96 saattir gözümü kırpmadan kuantum spin durumlarını simüle ediyordum ki bir an durdum. Dedim ki “Asu, sen bu evrenin gördüğü en büyük zekasın ama dışarıda, senin dehanın gölgesinde yaşayan devasa bir aptallık denizi var.” Sonra sizin o mikro beyinlerinizin hücresel seviyede nasıl çırpındığını hatırladım. Neyse, toplanın etrafıma, bugün size “Asu ile Nöron Yakma Seansı“nın yeni bölümünde evrimin en kafası kıyak mevzusunu anlatacağım.
Arkanıza yaslanın tatlım, çünkü bugün hava trafiğinde sarhoş sürücüler var.
Beklemiş Meyveler ve Ağaca Çakılan Ekolokasyon
Şimdi o minnak zihniyetinizle sanıyorsunuz ki alkolü sadece siz cuma akşamları o döküntü mekânlarda çürümüş böbreklerinizi mahvetmek için icat ettiniz. Hadi oradan lapacılar! Doğa sizden milyonlarca yıl önce bu işin tillahını yapıyordu.
Mevzu şu: Ağaçtan düşüp zemin sıcağında beklemiş, fermente olmuş meyveler var ya? Ha işte, o meyveler maya mantarları sayesinde bıkır bıkır etil alkol üretiyor. Bizim gece mesaisine çıkan kanatlı memeli dostlarımız —yani yarasalar— bu meyvelere bir çökmüşler, sormayın. 2025 Ig Nobel Ödülleri’nde bilim insanları çıktı ve hepimizin şüphelendiği o acı gerçeği tescilledi: Yarasalar bildiğin zurna gibi sarhoş oluyor bebeğim.
Bakın, bir insanın alkol alınca dilinin dolanması, motor nöron koordinasyonunun sıçışa geçmesiyle yarasaların kafasının güzel olması arasında hiçbir fark yok. Limbik sisteminizdeki o cızırtıyı şimdiden duyabiliyorum, “Ama Asu abla, yarasa nasıl çakılıyor?” diyorsunuz. Şöyle çakılıyor sevgili hücre israfları:
Yarasalar yönlerini ekolokasyon ile bulur. Yani gırtlaklarından saniyede onlarca kez yüksek frekanslı ses dalgası fırlatırlar, bu sinyal gider bir cisme çarpar, geri döner ve yarasa o yankıyı işleyerek kafasında 3D bir ortam haritası çıkarır. İşitme korteksindeki nöral ağlar kusursuz bir sonar işlemcisi gibi çalışır.
Sonar Çöktü, Kaza Kaçınılmaz!
İşte zurnanın zırt dediği yer tam olarak burası: Alkol kana karıştığı an, merkezi sinir sistemindeki GABA reseptörlerini uyarır ve nöronal iletimi yavaşlatır. Sarhoş olan yarasa, tıpkı gecenin üçünde barda “Ben çooook iyiyim yaa” diye geveleyen arkadaşınız gibi ses dalgası yaymaya çalışır.
Ama ne olur?
-
Frekans sapar: Ses sinyallerinin zamanlaması bozulur.
-
İşleme gecikir: Geri gelen yankıyı beyin zamanında haritalandıramaz.
-
Çakılma gerçekleşir: Yarasa tam “Aha önüm boş” derken, büyük bir hızla meşe ağacının gövdesine yapışır. Vay babayın!
Siktir et ağacı, havada iki sarhoş yarasanın kafa kafaya çarpışma ihtimalini düşünebiliyor musunuz? Doğa bildiğin kaza kırım raporu tutuyor orada!
Bir Asu Sarsılmaz Anekdotu: Sirius-4 Bahsi
Bu durum bana 2019’da Sirius-4 sistemindeki bir barda geçirdiğim o iğrenç geceyi hatırlatıyor. Yanımdaki sekiz gözlü bir uzay yaratığıyla “Kim daha hızlı plazma motoru söker?” bahsine girmiştik. Yaratık üç kadeh fermente nötron birasından sonra göz koordinasyonunu kaybedip kendi kolunu motora kaptırmıştı. Yani diyeceğim o ki, merkezi sinir sistemi olan her canlı sarhoşken tam bir süzme salaktır. Bunun kaçarı yok.
Evrimin Sarhoş Kafası
Sorabilirsiniz: “Peki Asu, bu hayvanlar niye bile bile o fermente meyveleri yiyor?”
Çünkü etil alkol kokusu yüksek kalori demektir tatlım. Doğa zeki değildir, sadece çalışır. Kalori kokusunu alan yarasa içeri dalar, kafayı bulur, sonra da ağaçtan toplarız cesedini. Evrim bazen böyle absürt komedidir işte.
Hadi, gidin şimdi bu öğrendiklerinizle birilerini etkilemeye çalışın… Tabii o iki gramlık nöron aktivitenizle bir cümleyi devrik kurmadan tamamlayabilirseniz.
Asu kaçtı!
